Van 10 tot 31 november vindt de 30e Conferentie van de Partijen (COP30) van het VN-Klimaatverdrag ('United Nations Framework Convention on Climate Change' – UNFCCC) plaats. Dit belangrijk raamverdrag uit 1992 heeft tot doel de uitstoot van schadelijke broeikasgassen te reduceren met het oog op het tegenhouden van de klimaatverandering en de gevolgen ervan.

De huidige editie van de COP gaat door in de Braziliaanse stad Belém, in de noordelijke deelstaat Pará, te midden van het Amazonewoud. De locatie geeft extra betekenis aan de conferentie, aangezien biodiversiteit- en bosbehoud, inheemse rechten en tropische ecosystemen centraal zullen staan in de discussies dit jaar. Daarnaast staan de gebruikelijke klimaatdoelstellingen op de agenda (al lopen de meeste landen alarmerend achter), evenals de kwestie van klimaatfinanciering (de steun van rijke landen -historisch de grootste vervuilers- aan landen in het Mondiale Zuiden -de grootste slachtoffers van klimaatverandering- voor mitigatie- en adaptatieprojecten).      

Als enige mondiale en formele overlegfora die zich uitsluitend focussen op klimaatverandering -een planetaire noodsituatie- zijn de COP’s extreem belangrijk, maar ze worden geplaagd door verschillende grote problemen. Naast onder meer de enorme traagheid in besluitvorming, de niet-afdwingbaarheid van gemaakte afspraken en beloftes, de onenigheid over klimaatfinanciering en het feit dat de rijke landen de financiële engagementen die ze wel aangaan, niet nakomen, is er de grote aanwezigheid en invloed van bedrijfslobbyisten.

De grote vervuilers, aangevoerd door de fossiele brandstoffenindustrie -die willens en wetens de klimaatcrisis hebben veroorzaakt- breiden hun buitensporige aanwezigheid en invloed tijdens de COP’s steeds meer uit, zo blijkt uit een onlangs gepubliceerd rapport van ‘Kick Big Polluters Out’ (KBPO). Deze internationale coalitie van o.a. klimaatrechtvaardigheids-, inheemse rechten- en milieuorganisaties, merkt op dat vooral lobbyisten van de fossiele brandstoffenindustrie extreem actief zijn op de COP’s.

De afgelopen vier jaar zouden meer dan 5.350 lobbyisten voor deze sector de VN-klimaatonderhandelingen hebben bijgewoond. 90% van de bedrijven die zij vertegenwoordigen zijn verantwoordelijk voor bijna 60% van alle wereldwijde olie- en gasproductie. Het KBPO-rapport luidt de alarmbel over de "verbijsterende omvang van de aanwezigheid van de fossiele brandstoffenindustrie bij juist die onderhandelingen die hun producten dringend moeten uitfaseren om de wereldwijde temperatuurstijging onder de 1,5 °C te kunnen houden, de cruciale doelstelling van het historische Akkoord van Parijs uit 2015”.

De NGO’s ‘Global Witness’, ‘Corporate Accountability’ en ‘Corporate Europe Observatory’ constateerden dat er op de COP27 (2022, Egypte) meer fossiele brandstoflobbyisten aanwezig waren dan vertegenwoordigers van de tien landen die het zwaarst getroffen worden door de klimaatcrisis samen. Het jaar erop was er, met 2456 afgevaardigden in de onderhandelingen, sprake van een een recordaantal lobbyisten uit deze industrie. De COP28 ging dan ook door in Dubai, het economische centrum van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), een van de grootste olie- en gasexporteurs ter wereld. Bovendien was de voorzitter van COP28, Sultan Al Jaber, (nog steeds) de CEO van de ‘Abu Dhabi National Oil Company’, wat vanzelfsprekend grote controverse en veel protest veroorzaakte. 

Ook vorig jaar, op de COP29 in Bakoe -de hoofdstad van alweer een land dat zijn rijkdom te danken heeft aan de export van fossiele brandstoffen- kregen zo’n 1.773 lobbyisten van de fossiele brandstofindustrie toegang tot de onderhandelingen. Alleen de delegaties van gastland Azerbeidzjan (2.229), Brazilië (1.914) en Turkije (1.862) waren groter.

Het gevolg van deze gevaarlijke en absurde trend, is dat de fossiele brandstofindustrie “een zorgvuldig georkestreerde wurggreep houdt op klimaatactie, die daardoor nog altijd ver achterblijft bij de krachtige en rechtvaardige mondiale respons die dringend nodig is”, aldus het rapport van KBPO.

Fiona Hauke van 'Urgewald', een milieurechtenorganisatie uit Duitsland die deel uitmaakt van de KBPO-coalitie, verklaarde vorige vrijdag bij de voorstelling van het rapport: “De afgelopen drie jaar hebben olie- en gasbedrijven die bij de COP’s lobbyen, jaarlijks meer dan 35 miljard dollar uitgegeven aan de zoektocht naar nieuwe olie- en gasvelden, en zo het probleem verergerd waarvoor de wereldgemeenschap juist bijeenkwam om het op te lossen.

In de aanloop naar de COP30 onderschreven meer dan 225 organisaties en netwerken wereldwijd een verzoek aan het UNFCC-voorzitterschap om de grote vervuilers te weren van deze editie. Ze hekelen niet alleen de lobbyisten voor de fossiele brandstof- mijnbouw- en agro-industrieën, maar ook de sponsoring van de conferentie door grote vervuilende bedrijven, die de COP’s zien als de ideale gelegenheid voor het greenwashen van hun praktijken. In 2022 was Coca-Cola, ’s werelds grootste plastiekvervuiler, bijvoorbeeld de sponsor van de COP27. 

Van sponsorovereenkomsten tot merkpaviljoens: de hallen van de COP’s zijn veranderd in marketingparadijzen voor de industrieën die de klimaatcrisis veroorzaken. Dit jaar wordt de mediastrategie van COP30 verzorgd door het PR-bedrijf Edelman, dat het grootste deel van zijn inkomsten haalt uit contracten met grote olie- en gasbedrijven om hun activiteiten te promoten, en dat de communicatiestrategie uittekende voor het lobbywerk van grote spelers in de Braziliaanse agro-industrie, gericht op het terugdraaien van maatregelen ter bescherming van het Amazone-gebied.

Ondanks de onvermijdelijke negatieve impact van de lobby- , sponsor-, en greenwash-inspanningen van grote vervuilende bedrijven op de voortgang binnen de UNFCCC, wordt er nog steeds geen duidelijk beleid gehanteerd dat belangenverstrengeling moet weren. 

Dankzij aanhoudende campagnes vanuit het maatschappelijk middenveld wordt dit jaar wel voor het eerst verwacht van deelnemers zonder overheidsbadges dat ze openbaar maken wie hun deelname financiert en bevestigen dat hun doelstellingen in lijn zijn met de UNFCCC. Maar dit is een regel die drie decennia geleden al ingevoerd had moeten worden, toen het UNFCCC werd opgericht, en die geen enkele daadwerkelijke waarborg biedt dat de massale aanwezigheid van vervuilende industrieën de uitkomst van de COP30 en toekomstige klimaatonderhandelingen niet zal ondermijnen. Bovendien geldt deze vereiste niet voor personen in regeringsdelegaties of 'gasten van regeringen', hoewel lobbyisten van de fossiele brandstofindustrie net regelmatig via regeringsdelegaties aan klimaatonderhandelingen deelnemen. 

KBPO eist dat vervuilers volledig buiten de VN-klimaatconferenties worden gehouden. Er moet dringend een robuust Verantwoordingskader worden opgezet dat de integriteit en legitimiteit van het Raamverdrag inzake Klimaatverandering (UNFCCC) beschermt. 

Drie decennia van klimaatonderhandelingen zijn er niet in geslaagd om de fossiele brandstoffen in de wereld af te bouwen, laat staan ze af te schaffen. Er is dringend echte en rechtvaardige klimaatactie nodig, waarbij mens en planeet centraal staan, niet de winsten van grote vervuilers. Toch gaat COP30 gewoon door zonder enige bescherming tegen bedrijfsinmenging van vervuilers in het onderhandelings- en beleidvormingsproces. "Fossiele brandstoflobbyisten uitnodigen voor de COP is alsof je brandstichters vraagt het brandweerkorps te leiden. Je laat degenen die het vuur hebben aangestoken toch niet bepalen hoe het moet worden geblust?", aldus Savio Carvalho van de klimaatorganisatie 350.org.

Zolang de bewezen obstructie door de fossiele brandstofindustrie en andere grote vervuilers niet wordt aangepakt, zijn COP30 en alle toekomstige COP's gedoemd te mislukken.