Begin augustus 2010 startten de Deense gerechtelijke instanties een onderzoek naar de Koerdische zender ROJ TV, op verdenking van banden met de ‘terroristische’ Arbeiderspartij van Koerdistan (PKK). De rekeningen van de zender werden op slag geblokkeerd. Net zoals in het Belgische Spoetnik-proces tegen MED TV was er echter geen concreet bewijsmateriaal om de aantijging te staven en besliste het gerechtshof in Kopenhagen op 18 oktober jl. om de rekeningen te deblokkeren. Dit is het zoveelste proces tegen de Koerdische satellietzender opgezet onder druk van Turkije en de VS met het oog op de definitieve afsluiting van het Koerdische tv-kanaal, dat nog steeds een doorn in het oog is van de Turkse staat.
ROJ TV
De Turkse staat heeft er altijd naar gestreefd om een zo groot mogelijke controle te hebben over het onderwijs, het sociaal-cultureel leven en de economische sector. Ook de media staan volledig onder de controle van Ankara. Met de komst van de satelliettelevisie, kregen mensen die het niet eens waren met het regime echter de mogelijkheid om te ontsnappen aan die staatscontrole. Ook de Koerden maakten hier dankbaar gebruik van en lanceerden MED TV, hun eerste satelliettelevisie. MED TV werd in 1995 opgericht op initiatief van een groep Koerdische journalisten, die tussen 1991 en 1993 uit Turkije moesten vluchten. De eerste Koerdische satellietzender begon uit te zenden met een licentie van ITC ('Independent Television Commission') in Groot-Brittannië. Al snel slaagde de Turkse staat, met de steun van de VS, in haar eerste boycotactie en werd MED TV beschuldigd van banden met de Arbeiderspartij van Koerdistan (PKK).
In 1996 startte het Belgisch gerecht een gecoördineerd onderzoek, de zogenaamde Spoetnik-operatie, naar ROJ NV, het in Brussel gevestigde productiehuis van de Koerdische televisie MED TV. Willy Deridder, de toenmalige Belgische rijkswachtcommandant had voordien reeds een samenwerkingsakkoord getekend met zijn Turkse collega van de MIT (Inlichtingendienst van Turkije), Alaattin Yüksel, en op 18 september 1996 viel de Rijkswacht met veel machtsvertoon de studio’s in Denderleeuw binnen. Het Belgische proces in het kader van de Spoetnik-operatie zou pas in 2003 voor de Correctionele Rechtbank van Brussel van start gaan. Na 27 zittingen verklaarde de Rechtbank zich op 15 oktober 2004 onbevoegd om over de zaak te oordelen. Tegen dit vonnis werd door het parket hoger beroep aangetekend. Op 29 juni 2005 bevestigde het Hof van Beroep het vonnis van de Correctionele Rechtbank van Brussel en verklaarde zich eveneens onbevoegd. Op 4 september 2007 werd de zaak door het parket opnieuw voor de Kamer van Inbeschuldigingstelling gebracht, maar die besliste dat de zaak ten gronde was verjaard. Bij afzonderlijke beslissing werd tevens uitgesproken dat de inbeslagnames op de activa in Luxemburg en Zwitserland opgeheven dienden te worden. Voor het scala aan beschuldigingen (bendevorming, witwassen, afpersing, mensenhandel, valsheid in geschriften en wapendracht) aan het adres van een aantal medewerkers van het productiehuis ROJ NV, alsook verschillende Koerdische instellingen, bleken geen bewijzen voorhanden. Het proces heeft meer dan 10 jaar aangesleept. Al die jaren werden de medewerkers, journalisten, kantoorbedienden, boekhouders en vrijwillige medewerkers voortdurend gepest. Op dezelfde dag dat de rijkswacht binnenviel bij ROJ NV in Denderleeuw deed Scotland Yard een inval in de kantoren van MED TV in Londen. Net als in België werd er een onderzoek gestart naar de financiering van de zender. Uiteindelijk werd in maart 1999 - vlak na de arrestatie van PKK-leider Abdullah Öcalan - de Britse uitzendlicentie ingetrokken. Amper drie maanden later startte de satelliettelevisie weer op, maar dan vanuit Parijs en onder de noemer Medya TV. In 2004 zou ook het Franse hof de uitzendvergunning intrekken. De Koerden lieten hun hoofd echter niet hangen en verkregen al snel een licentie van Denemarken voor hun nieuwe zender genaamd ROJ-TV. ROJ TV is intussen ongetwijfeld de meest bekeken Koerdische zender en niet alleen bij de Koerden uit Noord-Koerdistan (Turkije) maar ook bij de Koerden in het Oosten (Iran), Zuiden (Irak) en Zuidwesten (Syrië). Dat is te danken aan de zeer gevarieerde programmering. ROJ-TV heeft daarnaast ook aandacht voor de vele talen die gesproken worden in de Koerdische regio en door de Koerden in de diaspora. Het zendt uit in het Koerdisch, het Engels, het Arabisch, het Perzisch, het Turks en het Assyrisch.
Rol EU
Binnen de Europese Unie treedt Duitsland ongetwijfeld het meest agressief op tegen de Koerden. Zo werd ROJ-TV zelfs verboden in Duitsland. Niet enkel de tv-makers werden er dus geviseerd maar ook de kijkers . Ook in België blijven de Koerden en hun organisaties voortdurend geassocieerd worden met terrorisme en vond er begin maart 2010 nog een grootschalige politieactie plaats tegen een afdeling van de nieuwe zender ROJ-TV en een aantal andere Koerdische organisaties. De razzia’s leverden echter niets op. Na enkele weken werden de arrestanten vrijgelaten en werden alle in beslag genomen documenten en materialen teruggegeven. Er waren blijkbaar opnieuw geen concrete bewijzen voorhanden die ROJ TV linkten aan de PKK. Het politieoptreden heeft wel een grote solidariteit teweeggebracht onder de Koerden. In enkele maanden tijd werden honderdduizenden euro’s gestort op de rekening van ROJ TV. Tot augustus dit jaar waren de Deense autoriteiten erin geslaagd om het hoofd te bieden aan de Turkse druk om de Koerdische zender in hun land te sluiten. In ruil voor de goedkeuring in 2009 van de benoeming van de voormalige Deense premier Rasmussen tot secretaris-generaal van de NAVO, eiste Turkije echter een compensatie. Begin augustus was het dan zover: Denemarken beschuldigde ROJ TV van betrokkenheid bij terrorisme en startte een onderzoek. Dat Denemarken wel degelijk onder druk van Turkije heeft gehandeld, blijkt alleen al uit de uitspraak van de Turkse Ambassadeur in Kopenhagen, Berki Dibek: “Wij zijn zeer blij met de beslissing van Denemarken om een sluitingszaak tegen ROJ TV te starten. Wij hebben er het volste vertrouwen in dat de Deense autoriteiten deze televisie in staat van beschuldiging zullen stellen (…) Doorheen het onderzoek werkten wij nauw samen met Denemarken en wij zullen deze samenwerking voorzetten”. Het eerste wat de Deense rechtbank deed was het blokkeren van de rekeningen. Met deze financiële drooglegging beoogden ze duidelijk een eerste boycot van de werking van de zender. Op 18 oktober werd echter al beslist de rekeningen opnieuw te deblokkeren. Hoewel deze beslissing door de Rechtbank in Kopenhagen nog geen definitieve vrijspraak betekent, gaat men er toch vanuit dat men de beschuldiging van banden tussen ROJ TV en de PKK opnieuw niet hard kan maken.
De Europese Unie, die het graag heeft over het respect voor de vrije meningsuiting en de mediavrijheid, hanteert duidelijk een dubbele standaard in de verdediging van deze vrijheden. Het laat zich regelmatig meeslepen door het Turks staatsnationalisme, dat al decennialang de Koerdische minderheid vervolgt en tegelijkertijd blijft beweren dat de PKK bestreden moet worden omdat het een terroristische organisatie is. Nochtans is de PKK een typische bevrijdingsbeweging die nog geen enkele gewelddadige actie heeft gepleegd op het grondgebied van de EU. Bovendien kondigde de PKK al meerdere malen een eenzijdig staakt-het-vuren af, maar Ankara is hier echter nog nooit op ingegaan. Het beweert niet in dialoog te willen treden met een terroristische organisatie. De PKK is actief in Turkije zelf en voert een gewapende strijd tegen het Turkse leger. In de ogen van een groot deel van de Koerdische bevolking is de PKK een organisatie die opkomt voor hun fundamentele rechten, als mens en als volk, en zaait de Turkse staat al sinds haar oprichting terreur in Koerdistan. Het is dan ook niet aan de EU om een actief verlengstuk te vormen van de culturele en politieke onderdrukking van Koerden door de 'bevriende' staat Turkije. Op 10 februari 2010, enkele weken voor de recentste inval in de studio’s van ROJ TV in België, had het Europees Parlement de regeringen nog opgeroepen om "ervoor te zorgen dat de antiterreurwetgeving niet wordt misbruikt om fundamentele vrijheden, met name de vrijheid van meningsuiting, in te perken". Deze oproep van het parlement werd duidelijk in de wind geslagen.
De Koerdische gemeenschap is momenteel wat gekalmeerd maar ze verwacht wel dat de Europese instanties eindelijk eens gaan beseffen dat een dergelijke behandeling en criminalisering van de Koerden hen medeplichtig maakt aan de mensenrechtenschendingen van de Turkse staat tegen de Koerden. Ze verwachten van de EU een correcte houding, geen dubbele standaarden. Uiteindelijk vragen de Koerden in Turkije niets meer dan het recht op onderwijs in de moedertaal, het respect voor de Koerdische identiteit, de stopzetting van de militaire operaties en de vrijlating van de politieke gevangenen. Tot slot eisen ze ook een nieuwe Turkse grondwet waarin de rechten van de Koerden gewaarborgd worden. ROJ TV vertolkt deze eisen. Dat hoeft niet bestraft te worden. Integendeel, dat verdient respect. De EU- instanties zouden de toetredingsonderhandelaars van de Turkse staat moeten duidelijk maken dat ze de religieuze, etnische en linguïstische diversiteit van Turkije moeten respecteren. Anders heeft Turkije geen plaats in de Europese Unie.
Derwich M. Fehro is voorzitter van het Koerdisch Instituut te Brussel