Op 8 december 2024 viel het regime van Bashar al-Assad in Syrië als een zwaar beschoten ruïne in elkaar. Sindsdien volgen de gebeurtenissen elkaar snel op. Ahmed al-Sharaa vulde de leegte en werd ad-interim president. De vraag blijft of deze man, gepokt en gemazeld in het islamisme, in staat zal zijn om stabiliteit te brengen in een land met zoveel verschillende gemeenschappen.
Hierover spreken we met Berivan Omar, co-burgemeester van de stad Qamishli (Koerdische naam Qamishlo), de officieuze hoofdstad van Rojava, oftewel West-Koerdistan. Rojava maakt deel uit van de Autonome Administratie van Noord- en Oost-Syrië, een autonome regio, die nu tot akkoorden tracht te komen met de nieuwe machthebbers in Damascus.
Berivan Omar: Er is de jongste maanden ontzettend veel veranderd in Syrië als land. Maar in onze stad Qamishli, toch een stad met meer dan 200.000 inwoners, heerst er voornamelijk stabiliteit. Qamishli maakt al zo’n tien jaar deel uit van de Autonome Administratie van Noord- en Oost-Syrië, een administratie die diversiteit en gelijkheid tussen vrouwen en mannen hoog in het vaandel draagt. Zelf ben ik co-burgemeester van de stad en mijn mannelijke collega is een Assyriër, terwijl ook heel wat inwoners Arabisch zijn. Die diversiteit, zowel etnisch als religieus, vinden we hier erg belangrijk. Onze eerste zorg is om -ondanks de val van het regime van Assad- vooral die stabiliteit te bewaren en te werken aan een goede publieke dienstverlening en aan een leefbare stad voor iedereen.
David Dessers: Wat betekende de val van het Assad-regime dan voor jullie stad en regio?
Eigenlijk heeft dat tot hier toe niet zoveel veranderd. Syrië is al lang geen gecentraliseerd land meer en de controle over de verschillende delen van het land is min of meer hetzelfde gebleven. Wij zijn nog steeds een autonome regio en we blijven geconfronteerd met bombardementen vanuit Turkije, voornamelijk op Manbij en de dam van Tishrin, die bijzonder belangrijk is voor onze elektriciteitsbevoorrading. Dus op het vlak van energie zijn het zeker geen gemakkelijke tijden. Onze regio kent grote noden en we blijven investeren in basisvoorzieningen, zoals ook de aanleg van nieuwe wegen, om aan de inwoners toch een perspectief te bieden.
"Wij vragen seculiere regelgeving en benadrukken het belang van de rechten van vrouwen."
Maar we onderhandelen natuurlijk wel met de nieuwe machthebbers in Damascus en sloten er ook al een deal mee, omdat we denken dat goede relaties met Damascus cruciaal zijn voor onze toekomst. We maken volop deel uit van dit land en we hebben altijd gezegd dat we onze toekomst zien als deel van een gedecentraliseerd Syrië. Tot op vandaag denken we dat zo’n scenario het meest faire is voor de toekomst van het land. Daarover praten we dus met Ahmed al-Sharaa en zijn regering. Maar we maken ons ook wel zorgen over die nieuwe leiders en hun radicale ideologie. Wij vragen seculiere regelgeving en benadrukken het belang van de rechten van vrouwen. In Damascus is er een totale ondervertegenwoordiging van vrouwen in de politieke instellingen en in een aantal publieke gebouwen mogen vrouwen zelfs geen lift gebruiken. In Noord- en Oost-Syrië kunnen we dat eigenlijk niet bevatten omdat vrouwenrechten hier bovenaan de agenda staan. De nieuwe situatie in Damascus maakt ons zeker en vast ongerust over de toekomst van vrouwen in dit land.
In de kustregio was er afgelopen maart de moorpartij op de Alawieten. Dat moet toch ook veel zorgen baren over de toekomst van de diverse gemeenschappen in het nieuwe Syrië?
Die moordpartij werd gepleegd door aanhangers van al-Sharaa en is totaal onaanvaardbaar. In diezelfde kustregio zien we trouwens dat in het bijzonder vrouwen het heel moeilijk krijgen. Mensen slaan op de vlucht uit schrik voor nieuwe aanvallen. Vreselijk om te zien. Gelukkig is er van dat alles geen sprake in onze regio. Maar we kunnen niet anders dan volop in te zetten op onderhandelingen. Er worden nu bijvoorbeeld commissies gevormd om specifieke thema’s te bespreken, zoals onderwijs, lokale administratie, economie enz. Die commissies zijn erop gericht om tot deelakkoorden te komen tussen de Autonome Administratie van Noord- en Oost-Syrië en Damascus. Binnen die onderhandelingen trachten we ook de rechten van alle gemeenschappen af te dwingen, niet enkel de Alawieten maar bijvoorbeeld ook de Druzen. Het is ook interessant dat de Druzen, die voornamelijk leven in de regio van Suwayda, contact met ons zoeken om te kijken hoe we samen de rechten van de diverse gemeenschappen kunnen afdwingen. We zullen elkaar nodig hebben om het Syrië van morgen te vormen.
En dan zijn er natuurlijk ook de steden in het noorden van Syrië die door gewelddadige jihadisten met de steun van Turkije bezet worden, voornamelijk de regio’s rond Afrin en Sere Kaniye. [Deze gebieden maakten deel uit van de Autonome Administratie tot ze respectievelijk in 2018 en 2019 door Turkse strijdkrachten en hun Syrische bondgenoten werden veroverd, nvdr].
Nog maar enkele dagen geleden werd er een jongen van zestien jaar doodgeschoten, enkel omdat hij een Koerdisch liedje op zijn smartphone had staan. Het is er niet veilig voor onze inwoners en tijdens de afgelopen jaren zijn tienduizenden mensen op de vlucht geslagen. Er is een proces gaande om die regio’s te arabiseren.
We vernemen dat er toch best wel wat inwoners van Afrin die de afgelopen jaren op de vlucht waren, nu aan het terugkeren zijn?
Er zijn wel degelijk mensen die terugkeren, maar vele duizenden zitten nog steeds in vluchtelingenkampen of in andere steden, zoals hier in Qamishli. In onze stad hebben we bijvoorbeeld 20.000 mensen uit Afrin opgevangen. Dat is een hele uitdaging. De omstandigheden waarin die mensen worden opgevangen blijven ook erg problematisch. Het is dus belangrijk om hier een oplossing rond te vinden en ervoor te zorgen dat die mensen op een veilige manier terug kunnen terugkeren naar hun stad, naar hun huizen. In Afrin beweegt er iets op dat vlak, maar Sere Kaniye blijft tot vandaag volledig in handen van radicale jihadisten en Turkse strijdkrachten. We kunnen enkel hopen dat de val van Assad ertoe zal leiden dat alle inheemse vluchtelingen terug naar huis kunnen gaan en dat Turkije zich volledig terugtrekt uit onze regio.
"We kunnen enkel hopen dat de val van Assad ertoe zal leiden dat Turkije zich volledig terugtrekt uit onze regio."
Sere Kaniye stond altijd bekend als een plek met vele verschillende etnische en religieuze gemeenschappen én als een regio met veel groen en drinkbaar water. Van daaruit werd de grotere stad Hassake voorzien van drinkwater. Sinds 2019 wordt Sere Kaniye de facto bezet door Turkije, waardoor we ook die belangrijke winning van drinkbaar water kwijt geraakt zijn. De Khabur, een zijarm van de Eufraat die door Hassake stroomt, staat inmiddels droog doordat Turkije grote delen van het water afleidt nog voor het Syrië kan binnenstromen. Dat betekent dat we Hassake, een regio met meer dan een miljoen inwoners, moeten bevoorraden met watertanks vanuit andere steden. Dat is uiteraard bijzonder moeilijk, zeker in de hete zomers. We hopen dus dat het nieuwe regime in Damascus dit aankaart bij Turkije en voor verandering kan zorgen. Ook wij zijn altijd opgekomen tegen het regime van Assad. Maar tot hier toe zien we weinig verandering.
Denkt u dat een gedecentraliseerd en democratisch model voor heel Syrië nog steeds mogelijk blijft?
We denken zeker dat het samenlevingsmodel van Noord- en Oost-Syrië een voorbeeld kan zijn voor heel Syrië. We hebben de Autonome Administratie opgebouwd na het uitbreken van de Arabische lente en hebben een revolutionair proces doorgemaakt in Rojava. Dat heeft ervoor gezorgd dat de diverse etnische en religieuze gemeenschappen op een vreedzame manier samenleven en dat er hier geen burgeroorlog is uitgebroken. Dat verloopt helemaal niet vlekkeloos. Het grootste probleem blijven de aanvallen van Turkije, naast het gebrek aan grondstoffen. Maar los daarvan hebben we nu toch al jarenlang gebouwd aan een democratisch en pluralistisch model, met veel bevoegdheden voor steden en gemeenten van onderuit en met een grote focus op de gelijkheid van vrouwen en mannen.
Alle instellingen, organisaties en gemeenten worden voorgezeten of geleid door een duo van een vrouw en een man. Dat is ons heel veel waard en de vraag is in welke mate we dit kunnen overeind houden wanneer we een echte deal maken met de nieuwe machthebbers in Damascus. Er is echt een groot verschil tussen hun maatschappijvisie en die van ons. Maar we blijven hoopvol en zetten ook wel stappen vooruit. Om een concreet voorbeeld te geven: we hebben hier in Noord- en Oost-Syrië universiteiten heropend, waar lesgegeven wordt in drie verschillende talen: Koerdisch, Arabisch en Assyrisch. Het probleem was dat de diploma’s van die universiteiten niet erkend werden, noch internationaal noch door Damascus. Daar is bijvoorbeeld al verandering in gekomen. Het is dus wel degelijk mogelijk om stappen vooruit te zetten. Wat ons betreft zal de toekomst van Syrië democratisch en gedecentraliseerd moeten zijn.
Dit interview verscheen ook op Semalka.
