De klimaatambities van Belgische grootbanken vallen stil, terwijl hun beleid rond wapens versoepelt. Dat blijkt uit de nieuwe Bankwijzer, een ranking van Belgische banken op vlak van ethiek en duurzaamheid, opgesteld door de ngo FairFin.

Volgens de onderzoekers van de Bankwijzer groeit de kloof tussen grootbanken en banken die zich expliciet duurzaam profileren. Zo blijft zelfs de best scorende grootbank, KBC, meer dan 20 procentpunten achter op de duurzame spelers Triodos Bank en vdk bank, die financiering van fossiele brandstoffen en wapenproducenten principieel uitsluiten.

“Grootbanken blijven vasthangen aan oude financieringsmodellen, terwijl duurzame banken tonen dat een andere aanpak wél mogelijk is”, zegt Bram Trachet, coördinator van FairFin. “Voor consumenten biedt deze Bankwijzer het voordeel van de duidelijkheid: wie kiest voor een bank die duurzaamheid centraal stelt, zet zijn geld aan het werk voor een betere toekomst. Daarom roepen wij klanten op: kijk kritisch naar je bank en overweeg over te stappen naar een ethischer alternatief. Zelfs met een deel van je spaargeld kan je al een verschil maken.”

Klimaatambitie grootbanken lijkt verleden tijd

Waar grootbanken de afgelopen jaren langzaam vooruitgang boekten in hun klimaatbeleid, lijken ze nu volledig stilgevallen. Slechts drie banken -Triodos, vdk bank en Argenta- scoren boven de 70 procent op hun klimaatbeleid. De meeste anderen halen niet eens 50 procent.

De trend leek nochtans voorzichtig positief. In voorgaande jaren ontwikkelden grootbanken plannen om investeringen in steenkool uit te faseren en werden de eerste stappen gezet om ook olie en gas te beperken. Maar die moeizame vooruitgang is tot stilstand gekomen: de afgelopen twee jaar namen de belangrijkste Belgische banken geen concrete stappen richting verdere uitsluiting van fossiele brandstoffen. Dat betekent dat er miljarden naar kunnen blijven vloeien. En dat op een moment dat de kosten van klimaatverandering blijven oplopen en de roep om meer strategische autonomie in de EU steeds luider klinkt.

Trachet waarschuwt: "Door fossiele energie te blijven financieren, blijven we afhankelijk van buitenlandse olie en gas. De afgelopen jaren hebben we niets dan waarschuwingstekens gekregen dat die afhankelijkheid riskant is. Het is hoog tijd dat banken structureel inzetten op hernieuwbare energie die we binnen Europa zelf opwekken."

Tegelijkertijd tonen Triodos, vdk bank en Argenta dat het anders kan. Zij financieren geen bedrijven die kool, olie of gas ontginnen.

Wapeninvesteringen zijn in

FairFin signaleert ook een andere zorgwekkende trend: verschillende banken versoepelden hun wapenbeleid. Voor klanten die niet willen dat hun spaargeld in de wapenindustrie terechtkomt, blijven Triodos Bank en vdk bank volgens de Bankwijzer de enige geloofwaardige keuzes.

Vooral Argenta en BNP Paribas springen eruit. Argenta sloot 2 jaar geleden nog alle investeringen in wapens uit, maar laat vandaag opnieuw bepaalde investeringen toe onder strikte voorwaarden. Controversiële wapens zoals clustermunitie, antipersoonsmijnen en chemische of biologische wapens blijven uitgesloten, maar investeringen in geautomatiseerde wapens -onder meer bestuurd door AI- zijn vanaf nu mogelijk.

BNP Paribas heeft van alle grootbanken de slechtste score op vlak van wapens. De bank heeft geen specifiek beleid rond brandwapens of geautomatiseerde wapensystemen. Ook ontbreken duidelijke beperkingen voor wapenleveringen aan landen die betrokken zijn bij ernstige mensenrechtenschendingen. Dat betekent dat spaargeld van klanten in principe kan terechtkomen bij bedrijven die wapens leveren aan regimes die bijvoorbeeld een genocide begaan.

En dan is er ook de terugkeer van kernwapens. Grootbanken KBC, BNP Paribas en Belfius pasten vorig jaar nog hun beleid aan en investeren nu opnieuw in bedrijven die betrokken zijn bij de productie van kernwapens. Die worden niet langer als "controversieel" beschouwd, zolang de productie plaatsvindt in NAVO-landen. Voor spaarders wordt het zo steeds moeilijker om te vermijden dat hun geld indirect toch bijdraagt aan de productie van massavernietigingswapens. Vdk bank, Triodos, Argenta, en Crelan blijven hier de uitzondering.

Weinig transparantie voor klanten

Klanten kunnen moeilijk controleren wat er met hun geld gebeurt. De meeste banken halen nog nauwelijks een score van 60 procent op transparantie. Zo publiceert geen enkele grootbank een lijst van bedrijven aan wie ze kredieten verleent.

"Miljoenen mensen vertrouwen hun spaargeld toe aan hun bank. Transparantie zou dus vanzelfsprekend moeten zijn", zegt Bram Trachet van FairFin. "Vandaag blijft het voor klanten vaak gissen waarin hun spaargeld precies wordt geïnvesteerd."

De Bankwijzer is dit jaar uitgebreid. Beobank werd voor het eerst opgenomen in de analyse. De bank scoort matig op de meeste onderzochte thema’s en eindigt daardoor in de onderste regionen van de ranking, samen met Belfius, Crelan en ING. Volgens FairFin biedt de opname van nieuwe banken in de Bankwijzer wel kansen.

“We krijgen veel vragen van klanten van Beobank die willen weten hoe ethisch de bank met hun spaargeld omgaat”, zegt Trachet. “Door de Bankwijzer uit te breiden, sturen we ook een signaal naar banken die nog niet zijn opgenomen in onze analyse. De Bankwijzer is in die zin niet alleen een ranking, maar ook een uitnodiging aan de banken om hun beleid bij te sturen.”

De gedetailleerde bankwijzer vind je hier.