Anti-immigratiegroepen geven ongedocumenteerde migranten in Zuid-Afrika tot 30 juni om het land te verlaten. Deze symbolische deadline komt niet van de regering, die benadrukt dat er geen officieel ultimatum bestaat. 

Xenofobie

Dag na dag zijn er in Zuid-Afrika incidenten, ook dodelijke, in wat steeds meer een xenofobe jacht op Afrikanen uit andere landen lijkt. De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa is bezorgd over het toenemend geweld tegen immigranten, maar kondigt tegelijk strengere grenscontroles en meer deportaties van mensen zonder geldige documenten aan.

Terwijl talrijke Afrikanen uit Malawi, Mozambique, Zimbabwe en uit het verre Nigeria al uitgewezen zijn of in kampen wachten op hun gedwongen vertrek, organiseren diverse anti-immigratiegroepen marsen en andere protestacties om hun deadline van 30 juni -de dag waarop alle illegalen volgens hen het land uit moeten zijn- kracht bij te zetten.

De grote vakbonden in het land roepen op niet deel te nemen aan acties tegen migranten en waarschuwen tegen alle vormen van xenofobie. Actiegroepen als 'March and March' en 'Operation Dudula' ontkennen elke vorm van racisme, maar houden wel zogenaamde 'burgerrazzia’s' in zaken die migranten tewerkstellen.

March and March is twee jaar geleden opgericht door radioster Jacinta Ngobese-Zuma. Zij leidt marsen met de slogan 'Put South Africans First' of Zet de Zuid-Afrikanen voorop – vooral dan voor jobs. Als tegemoetkoming gaat de regering 10.000 controleurs op zwartwerk aanwerven, werk dat voor een groot deel door migranten wordt gedaan in een land met een werkloosheid tussen de 33 en 43%.

Op 'sociale media' wordt de anti-immgrantencampagne fel aangewakkerd. Aansporingen tot geweld blijven niet zonder gevolgd. Woningen worden leeggeroofd en mensen aangevallen. De voorbije dagen vielen al minstens tien doden, mensen uit Ethiopië en Mozambique. Dat doet vrezen voor een herhaling van eerdere hetzes tegen migranten. In 2008 vielen daarbij minstens 62 doden en in 2015 en 2019 waren er eveneens gewelddadige protesten.

Jobs

De campagne tegen immigranten draait rond twee thema’s: misdaad en jobs. Sinds 2019 is het aantal immigranten in Zuid-Afrika sterk toegenomen. Volgens officiële cijfers tot 2,4 miljoen, volgens actievoerders meer dan 3 miljoen - wat toch nog altijd slechts 5% van de totale bevolking is. Op Instagram, Facebook en andere 'sociale media' wordt de groeiende criminaliteit aan die immigranten toegeschreven. Volgens peilingen deelt driekwart van de bevolking die mening.

Het argument rond jobs slaat eveneens aan. De werkloosheid lig op zijn laagst momenteel en wordt geschat op een derde van de actieve bevolking. Bij de jongeren tussen 15 en 24 jaar bedraagt ze echter 60%! Alle jobs die deze immigranten doen, kunnen evengoed worden gedaan door Zuid-Afrikaanse mannen en vrouwen, aldus de campagnevoerders. Zoals de regering wijzen ze erop dat veel van die migranten geen degelijk arbeidscontract hebben, zonder sociale bescherming. Vandaar dat ze “zo interessant” zijn voor ondernemers groot en klein.

De anti-immigratiecampagne wordt nog aangewakkerd door de Wereldbeker Voetbal. Sport bevordert in deze allesbehalve de toenadering onder de volkeren. Toen Zuid-Afrika zijn match verloor tegen Mexico, juichten veel andere Afrikanen dat verlies toe - zowel in Zuid-Afrika als ver erbuiten. Dat steekt bij veel supporters van de nationale ploeg. March and March en co buiten dit sentiment volop uit. "Zie je wel hoe ze onze gastvrijheid beschimpen?" Er waren vreugdedansen in Nigeria. In april beschuldigde Nigeria de Zuid-Afrikaanse regering van xenofobie na de deportatie van een grote groep Nigerianen. De relaties tussen de twee ‘groten’ van Afrika zijn sindsdien erg gespannen.

Maghreb

Eenzelfde (on)sportief verschijnsel in Marokko. De Marokkaanse ploeg doet het goed in de voetbalwereld, maar vindt dat veel Afrikanen -zowel Arabische als andere- het haar niet gunnen. Op 'sociale media' bulkt het nu van de verwijten en beledigingen aan het adres van de zwarte Afrikanen die in het land zijn en die blijkbaar nog altijd de finale van de Afrika Voetbalbeker niet hebben verteerd. Die was gewonnen door Senegal, maar de beker werd weer afgenomen wegens het overtreden van de gedragsregels, waarop Marokko kampioen van Afrika werd. De wonden zijn niet geheeld. De Wereldbeker doet de passies weer oplaaien. En meer dan dat, er wordt in Marokko een zoveelste felle campagne gevoerd tegen de migranten in het land – veel transmigranten die via Marokko naar Europa wilden, maar werden tegengehouden met de financiële steun van de EU.

Ook deze migranten krijgen de schuld voor vandalisme en misdaad. Elk incident waarbij een zwarte Afrikaan betrokken is, wordt op 'sociale' en andere media uitvergroot om daarmee de eis tot deportaties te versterken. En ook hier wordt het argument gebruikt dat ze als erg goedkope werkkrachten jobs wegnemen van vooral jonge Marokkanen die zelf bij gebrek aan perspectief willen wegtrekken naar Europa of de Verenigde Staten.

Wat in Marokko gebeurt, is een fractie van wat in Tunesië al lang gaande is, een ronduit racistische campagne tegen zwarte Afrikanen. President Kaïs Saïed heeft het uiterst rechtse concept van omvolking via migratie tot de zijne gemaakt. Het Internationaal Vakverbond (IVV) heeft zopas de Tunesische overheid opgeroepen de migranten niet langer als zondebokken te gebruiken voor de zware economische problemen in het land. "Niets kan het miskennen van de fundamentele rechten van migranten en vluchtelingen rechtvaardigen", aldus het IVV. En die rechten worden in het Tunesië van de autocraat Saïed zeer fundamenteel geschonden;

Dit artikel verscheen eerder op Uitpers.