Vorige week maakte Donald Trumps Vredesraad bekend dat het zijn volledige 'Gaza-herstelplan' heeft laten varen ten gunste van een kleinschalig proefproject dat waarschijnlijk niet vóór het einde van het jaar van start zal gaan.

Het oorspronkelijke plan voor de wederopbouw van de volledige Palestijnse enclave, dat in januari tijdens het Wereld Economisch Forum in Davos werd aankondigd door de VS-president, voorzag in een eerste fase van 100 dagen om de levering van hulp aanzienlijk op te voeren, de water-, elektriciteits- en rioleringssystemen te herstellen en ziekenhuizen en bakkerijen te herbouwen.

Van dit alles is nauwelijks iets terechtgekomen, aangezien Israël de controle over het volledige grondgebied behoud via een blokkade. Het proefproject zoals het nu wordt voorgesteld door de Vredesraad, omvat slechts de bouw van een tijdelijk kamp voor een zeer klein deel van de Palestijnse bevolking, gekoppeld aan de komst van de eerste component van een Internationale Stabilisatiemacht. Ook dit project lijkt snel op een dood spoor te belanden, aangezien zelfs de voorbereidende werkzaamheden voor het tijdelijke kamp nog niet zijn begonnen.

Ondertussen hebben de Israëlische strijdkrachten (IDF) hun militaire operaties in Gaza voortgezet. Volgens het Palestijns ministerie van Volksgezondheid zijn daarbij sinds het begin van het staakt-het-vuren in oktober 2025 al meer dan duizend Palestijnen omgekomen. Bij een luchtaanval van de IDF deze week nog, kwamen zes leden van één Palestijns gezin om het leven, onder wie vier kinderen.

De IDF is sinds de gevechtspauze in oktober ook systematisch verdergegaan met de overname van een steeds groter deel van het Gazaanse grondgebied. IDF-eenheden controleren nu meer dan 60% van de Gazastrook en een bufferzone, zo meldde een hoge Israëlische officier recentelijk. Daardoor zitten meer dan twee miljoen Palestijnen opeengepakt op iets meer dan 30% van de Gazastrook, een gebied dat voordien al een van de dichtstbevolkte ter wereld was.

Onder Israëlische politieke analisten leeft de veronderstelling dat premier Benjamin Netanyahu volledig gefocust is op de aankomende parlementsverkiezingen van 27 oktober 2026 en minstens tot dan elke vooruitgang in de richting van vrede zal proberen te verhinderen.

Netanyahu en zijn bondgenoten zijn van mening dat het beëindigen van de Israëlische oorlog de aandacht extra zou vestigen op zijn falen om de Hamas-aanval op Israël van 7 oktober 2023 te voorkomen en om de groepering de drie daaropvolgende jaren te verslaan, ondanks het feit dat het grootste deel van Gaza is verwoest. In die periode zijn minstens 75.000 Palestijnen omgekomen, terwijl nog veel meer mensen worden vermist. 

Netanyahu's wens om de oorlog minstens tot eind oktober te laten voortduren, sluit aan bij de uitbreiding van de Israëlische operaties tegen Hezbollah in Libanon en de dreigementen om verdere militaire actie te ondernemen tegen Iran. 

De IDF staat onder aanhoudende druk – maar nood breekt wet wanneer er een verkiezing moet worden gewonnen. Een groot deel van de Israëlische militairen zijn reservisten die niet onbeperkt gemobiliseerd kunnen blijven zonder maatschappelijke en economische gevolgen, en de druk neemt nog toe door het stijgende anti-Palestijnse geweld op de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem (waar de IDF geweldplegers beschermen en zelfs bijstaan, nvdr.).

Als Netanyahu zijn electorale overwinning wil behalen, zal Trumps rol in de Verenigde Staten essentieel zijn, en juist daarom wordt de binnenlandse publieke opinie in de VS steeds belangrijker, vooral nu de 'midterms' (de tussentijdse verkiezingen voor het Congres in november) nog maar iets meer dan drie maanden verwijderd zijn.

Volgens een recent gepubliceerde peiling van het 'Pew Research Center' staat 62% van de VS-burgers inmiddels negatief ten opzichte van Israël, tegenover slechts 32% die een gunstige mening heeft over het land.

Al tientallen jaren wordt Israël sterk gesteund door de opeenvolgende VS-presidenten - gedragen door een combinatie van de binnenlandse publieke opinie, evangelisch-christelijk activisme, pro-Israëlische belangenorganisaties, netwerken van donoren en de steun van zowel de Democratische als Republikeinse partijen in het Congres. Nu de tussentijdse verkiezingen dichterbij komen, baart het afbrokkelen van die consensus, vooral onder jongere kiezers, Trumps naaste medewerkers ernstige zorgen. 

De huidige retoriek van Trump zelf suggereert dat hij het voortzetten of zelfs uitbreiden van de oorlog in Iran als een werkbare strategie beschouwt om de steun voor zowel Israël als zijn eigen regering te vergroten, ondanks het feit dat het conflict de VS tot nu toe al 37,5 miljard dollar heeft gekost. Deze redenering verklaart voor een groot deel de recente nachtelijke VS-luchtaanvallen op Iraanse infrastructuur.

Maar waar staan we nu? De regering-Netanyahu wil dat de oorlog voortduurt en zo omvangrijk mogelijk wordt. Hamas en Hezbollah zullen hun paramilitaire acties voortzetten, al zijn ze mogelijk bereid om te onderhandelen. De Houthi’s in Jemen ondernemen ondertussen actie om de toegang tot de Rode Zee via de Straat Bab al-Mandab onder controle te krijgen. In Teheran komt de Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) met een dominante positie uit het conflict, hoewel ze nog steeds enige eerbied toont voor de theocratie. Ze kan binnenlandse oppositie onderdrukken en gelooft dat ze de oorlog langer kan volhouden dan de VS. Ten slotte kan Trump het zich niet veroorloven om te handelen op een manier die ook maar de minste nederlaag zou suggereren.

Van alle betrokken staten heeft Israël de grootste capaciteit om de impasse te doorbreken. De andere zullen volgen, ook Trumps Verenigde Staten. Dat maakt vrede echter zeer weinig waarschijnlijk. Voor zover valt na te gaan, is de steun onder Israëlische Joden voor een tweestatenoplossing sinds de aanval van 7 oktober nog meer afgenomen. De opvatting dat Israël niet kan overleven in een permanente staat van oorlog en een compromis moet nastreven, blijft een minderheidsstandpunt onder Israëlische Joden, ondanks de genocidale implicaties in Gaza.

Op een bepaald moment zal Israël worden geconfronteerd met een zodanig vijandig internationaal klimaat dat boycot-, desinvesterings- en sanctiecampagnes (BDS) het land geen andere keuze meer zullen laten dan te onderhandelen, maar dat moment is nog niet aangebroken. 

Dit vertaalde artikel verscheen eerder op 'OpenDemocracy'.