Vrede vzw is verontwaardigd over de Russische dreiging om kernwapens in te zetten. Dreigen met kernwapens kan nooit legitiem zijn, is onverantwoord en moet streng en systematisch veroordeeld worden.
Een Russische functionaris waarschuwt voor een harde reactie, "zonder beperkingen", op “elke bedreiging van de soevereiniteit of elke doelgerichte aanval op de burgerbevolking van Rusland met inbegrip van Kaliningrad”, een Russische enclave aan de Baltische Zee. Deze uitspraak komt er nadat Rusland in een vertrouwelijke diplomatieke nota aan de NAVO stelde bereid te zijn om “het volledige arsenaal aan strijdkrachten en middelen, inclusief kernwapens” in te zetten ter verdediging van zijn grondgebied, aldus het persagentschap Reuters die de nota kon inzien. Dat lijkt te worden bevestigd door een bericht op de website van de Russische ambassade in Ierland waarin een expliciet nucleair dreigement wordt geuit.
Sinds de toetreding van Finland en Zweden tot de NAVO is de enclave Kaliningrad helemaal ingesloten. Rusland beweert dat het over informatie beschikt dat de NAVO zich voorbereidt op een blokkade van de zee en het luchtruim van Kaliningrad. De regio huisvest de Russische Baltische vloot en het Iskander-raketsysteem dat uitgerust kan worden met kernkoppen. De kans dat de militaire spanningen uitmonden in een open oorlog neemt met de dag toe. Polen heeft zijn luchtverdediging in hogere paraatheid gebracht na vermeende Russische schendingen van het luchtruim. Deense autoriteiten meldden een incident waarbij Russische oorlogsschepen twee lichtkogels afvuurden vlakbij Deense militaire helikopters.
Het is verontrustend hoe leiders van kernwapenstaten nucleaire dreigementen normaliseren. Sinds de Russische invasie van Oekraïne heeft Moskou al meerdere keren impliciet met een kernwapenaanval gedreigd. Hoewel NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte Moskou opriep om te stoppen met nucleaire dreigementen, zweeg hij over gelijkaardige dreigementen van Washington. Op 23 september dreigde VS-president Trump vanop het spreekgestoelte van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties nog met de “snelle vernietiging” van Iran. Op 7 april pakte Trump op zijn sociale mediakanaal ‘Truth Social’ al uit met het dreigement dat een “hele beschaving zal sterven vannacht”. Ook in Pakistan en Israël wordt geregeld gedreigd met het gebruik van kernwapens.
Dat is een logisch gevolg van de militaire doctrines die de meeste kernwapenstaten, met inbegrip van Rusland en de drie NAVO-kernwapenmachten, De Verenigde Staten, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, hanteren. Deze doctrines staan formeel een ‘first strike’-optie toe, wat betekent dat een staat de mogelijkheid openlaat om als eerste kernwapens in te zetten. Alleen China hanteert een uitdrukkelijke ‘no first use’-politiek en belooft dus formeel nooit als eerste kernwapens in te zetten.
Dreigen met kernwapens verlaagt de drempel voor het gebruik ervan en vergroot het risico op misrekeningen in een regio waar spanningen al geruime tijd hoog oplopen. Het VN-Verdrag inzake een Verbod op Kernwapens (TPNW), verbiedt het dreigen met het gebruik van nucleaire wapens.
Vrede vzw waarschuwt voor het vertrouwen van onze regering in het concept van ‘wederzijdse afschrikking’, dat gebaseerd is op rationeel leiderschap bij kernwapenstaten. De recente nucleaire dreigingen bewijzen dat een dergelijk vertrouwen misplaatst is.
Dat dit gepaard gaat met de uitbouw van kernwapenarsenalen, hun groeiende rol in militaire doctrines en de ontmanteling van het nucleaire ontwapeningsregime is een zorgwekkende ontwikkeling op het ogenblik dat spanningen tussen Rusland en de NAVO blijven toenemen. Bovendien vallen ongelukken en misrekeningen nooit uit te sluiten. De introductie van artificiële intelligentie in militaire commando- en controlesystemen doet het risico op onbedoelde nucleaire aanvallen nog meer toenemen.
Vrede vzw roept België en de Europese Unie dan ook ten stelligste op om eindelijk diplomatiek initiatief te nemen en werk te maken van de-escalatiemechanismen. Sancties en wapenleveringen zonder enig diplomatiek perspectief drijven Rusland steeds verder weg van de onderhandelingstafel en drijven het escalerend potentieel van de oorlog in Oekraïne op.
Politici moeten van kernontwapening opnieuw de hoogste prioriteit maken. Kernwapens zijn massavernietigingswapens. Veertig jaar geleden verklaarden de VS-president Reagan en de Sovjet-president Gorbatsjov dat een kernwapenoorlog niet kan worden gewonnen en daarom ook nooit mag worden gevoerd. De-escalatie en nucleaire ontwapening zijn daarom geen verre idealen, maar dringende voorwaarden om te voorkomen dat dreigementen, misrekeningen en escalatie uitmonden in een nucleaire catastrofe.