Dit is de motivatie van de jury van Democratie 2000 en het Trefpunt voor de uitreiking van de Prijs van de Democratie 2026 aan Vrede vzw, Labo vzw, Vredesactie, Climaxi, GetBasic en HOTM.
De Vlaamse regering bespaart 3,6 miljoen op subsidies voor het middenveld. Zes ‘linkse’ (volgens de Vlaamse regering “extreemlinkse”) organisaties betalen het gelag, als pasmunt voor de drooglegging van enkele organisaties uit de Vlaams-nationale zuil.
Sinds twee jaar zijn alle ogen gericht op de brutale afbraak van de democratische rechtsstaat in de VS onder het steeds meer autocratische autoritaire regime van Trump, de techmiljardairs en zijn MAGA stormtroepen. Onze verontwaardiging is daarbij terecht groot.
Maar wanneer intussen hetzelfde dicht bij ons gebeurt, blijft het onwezenlijk en onwaarschijnlijk stil. Geen rumoerig verzet, geen solidariteitbetogingen, eventjes mediagerimpel en daarna stilte.
Een beangstigende stilte.
Toch worden ook hier democratische rechten en vrijheden ontmanteld via de verlamming van een belangrijk deel van ons kritisch middenveld.
Eind 2025 zette Vooruit-minister van Cultuur Caroline Gennez en de Vlaamse regering de botte bijl in de subsidies sociaal-cultureel volwassenenwerk voor 2026-2030.
Om een politiek compromis binnen de Vlaamse regering mogelijk te maken, moesten zes ‘linkse’ middenveldorganisaties een (soms forse) korting op hun subsidies slikken en sommigen werden zelfs totaal zonder subsidie gezet.
De bevoegde minister van Cultuur, Caroline Gennez, wilde initieel de vooropgestelde 3,5 miljoen euro in het sociaal-cultureel volwassenenwerk besparen op organisaties die een slechte evaluatie kregen van de externe beoordelingscommissies. Toevallig ging het om een aantal klassiek “Vlaamse” organisaties met een negatief advies, zoals de Vlaamse Volksbeweging. In de plaats zette de N-VA haar zinnen op de financiering van “extreemlinkse” organisaties die (onbewezen) banden zouden hebben met het burgerlijke ongehoorzaamheidsplatform Code Rood.
Het resultaat van een rondje achterkamertjespolitiek is dat organisaties van beide artificiële kampen subsidies moesten inleveren. Opvallend is dat dit compromis ook de financiering van zes organisaties met een positieve evaluatie (deels) afneemt, een beslissing zonder feitelijke of juridische basis. En dat waren dus “toevallig” linkse, kritische en progressieve organisaties. De minister verklaarde het achteraf “het is een compromis, maar een goed compromis”.
Van de zes organisaties die getroffen zijn, is Labo vzw de grootste verliezer. De Gentse organisatie zet zich naar eigen zeggen in voor kritisch burgerschap. Labo vzw kreeg in 2025 nog 212.660 euro van de Vlaamse overheid. De beoordelingscommissie adviseerde om dat bedrag in 2026 op te trekken tot 328.562 euro. Maar de regering herleidt het tot 0 euro. In een persbericht stelt minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) dat dit gebeurt omdat Labo vzw “betrokken is of niet ondubbelzinnig afstand neemt van gewelddadig extremisme”. Het persbericht draagt voor die aantijging geen verdere argumentatie aan. De Vlaamse regering had om een inschatting gevraagd aan het Ocad, het coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse, maar dat ging daar niet op in.
Ook de Brusselse cultuurorganisatie Headquarters of the Movement (HOTM), dat voor een eerste keer subsidies aanvroeg en na een positieve evaluatie 350.000 euro zou ontvangen, krijgt uiteindelijk niets. Vier andere ‘linkse’ organisaties krijgen alleen nog het wettelijke basisbedrag van 150.000 euro toegekend. Het gaat om Vrede, Vredesactie, Climaxi en GetBasic, de vzw boven nieuwssite De Wereld Morgen.
Getbasic verliest daarmee een kwart van zijn subsidie. Vredesactie, een pacifistische organisatie gesticht in 1968, ziet haar subsidie gehalveerd. De organisatie hield afgelopen zomer samen met onder andere 11.11.11 en de Liga voor Mensenrechten nog een wapentransport naar Israël tegen via de rechtbank. De rechter oordeelde toen dat Vlaanderen tekortschiet ten aanzien van de verplichtingen van de eigen wapenwetgeving.
Volgens de sociaal-culturele koepelorganisatie De Federatie argumenteerde de Vlaamse regering daarin dat zij "niet ondubbelzinnig afstand nemen van gewelddadig extremisme". Dat is een vage, feitelijk onbewezen en juridisch ongegronde redenering.
In het Vlaams parlement stelde minister-president Matthias Diependaele (N-VA) dan weer de geloofwaardigheid van de externe beoordelingscomissies openlijk in vraag. Nochtans werd het decreet sociaal-cultureel volwassenenwerk in 2023 aangepast door de vorige minister van Cultuur, Diependaele's partijgenoot Jan Jambon. De partij van de minister-president stelde dus eerst zelf een decreet op, inclusief evaluatiecriteria voor de subsidiëring van organisaties, om achteraf diezelfde criteria en onafhankelijke beoordelingscommissies in twijfel te trekken wanneer de resultaten ongunstig bleken.
Aanval op het middenveld
Zonder solide juridische basis is het label “extremisme” echter een gevaarlijk begrip. Deze initiatieven doen denken aan de beruchte anti-ngo-wetten in landen als Slovakije, Rusland en Hongarije, waar autocratische leiders aan de macht waren of zijn. Daar worden onder het mom van nationale veiligheid kritische stemmen en burgerrechten beknot. Ook op EU-niveau is de aanval op het middenveld -maar ook op de persvrijheid- volop aan de gang.
Het middenveld is een boeiende arena. Een arena waar elke mening aan bod mag komen, elk idee gehoord wordt en menig ideeënstrijd gestreden wordt. Het vormt de rijkdom van stemmen die vertrekken vanuit concrete acties en initiatieven in de samenleving. Het zijn geen pop-ups in een lege winkelstraat die even komen en dan weer in rook opgaan. Elk initiatief levert zijn bijdrage aan het grotere geheel van een democratische samenleving. Maar de plek in de samenleving waar kritische stemmen mogen klinken, dreigt te verzanden in een holle doos. Enkel die stemmen die meewiegen op de tendensen van het beleid mogen blijkbaar nog aan bod komen. Pluralistische diversiteit wordt ontmanteld en vervormd tot eenstemmigheid die elke democratische vernieuwing en kritische reflectie uitsluit. De publieke ruimte wordt steeds killer en smaller en sociale, politieke, economische en ecologische problemen worden steeds meer gedepolitiseerd en tegelijkertijd geindividualiseerd.
Democratische afbraak
Onderzoek naar autocratisering en democratische afbraak legt vaak dezelfde tendensen bloot, ongeacht of het gaat om Hongarije, de Verenigde Staten of Rusland. De rechterlijke macht wordt aan banden gelegd. De onafhankelijke pers en universiteiten geraken onder vuur. De civiele ruimte voor burgerengagement en -inspraak krimpt.
Onder het mom van nationale veiligheid worden organisaties en sociale bewegingen gestigmatiseerd en gecriminaliseerd. Kritische delen van het middenveld worden in twijfel getrokken, hun financiering wordt afgebouwd en ze worden steeds meer gecriminaliseerd. Het belangrijke principe van “recht op protest”, “recht op verzet”, “de stem van de straat” wordt bedreigd en beteugeld.
Autocratische autoritaire regimes komen zomaar niet uit de lucht vallen. De democratie wordt langzaam maar zeker afgebroken van binnenuit tot elke kritische weerstand ontmanteld, verdwenen of verboden is. Een kritisch en autonoom middenveld -waar het decreet sociaal-cultureel volwassenenwerk ook voor ijvert- is cruciaal om deze afbraak te bestrijden.
Het middenveld is de ruggengraat van de democratie en dat moet zo blijven, anders zijn we met z’n allen vogels voor de kat.
Daarom heeft de jury voor de Prijs van de Democratie 2026 in stemming beslist de zes getroffen pijlers voor een democratisch middenveld - zijnde VREDEvzw, VREDESACTIE, CLIMAXI, GET BASIC, HEADQUARTERS OF THE MOVEMENT (HOTM) & LABO VZW te bekronen met de PRIJS VAN DE DEMOCRATIE 2026.
De prijs wordt uitgereikt op 21 juli om 19 uur op het Walter De Buckplein (bij Sint-Jacobs).