Autonome wapensystemen die gebruikmaken van artificiële intelligentie (AI) ontwikkelen zich in snel tempo en roepen steeds meer vragen op over de toekomst van oorlogsvoering.
Wapens die zelfstandig reageren op bepaalde prikkels bestaan al decennia. In 1943 gebruikte nazi-Duitsland de G7es T5 Zaunkönig, een akoestische torpedo die na lancering het geluid van scheepsschroeven volgde. In 1956 introduceerde de Verenigde Staten de AIM-9 Sidewinder, een raket die zelfstandig op de warmte van een doel kon afgaan. Later volgden onder andere de Mark 60 CAPTOR, een zeemijn die automatisch een torpedo afvuurde wanneer een vijandelijke onderzeeër werd gedetecteerd, en het Phalanx CIWS, een systeem dat inkomende antischipraketten automatisch kon opsporen, volgen en vernietigen. Ook antipersoneelsmijnen bestaan al meer dan een eeuw en kunnen zonder menselijke tussenkomst ontploffen. Deze wapens beschikken dus al lange tijd over een bepaalde mate van autonomie, maar hun functioneren is grotendeels gebaseerd op vooraf vastgelegde regels en specifieke prikkels, zoals geluid, warmte of druk.
Het grote verschil met moderne AI-systemen is dat deze niet alleen automatisch een vooraf bepaalde actie uitvoeren, maar ook complexe informatie kunnen analyseren, doelen kunnen herkennen en zelfstandig kunnen bepalen wie of wat moet worden aangevallen. Daardoor verschuift de autonomie van het uitvoeren van een aanval naar het selecteren van doelen en het bepalen van het moment en de plaats van een aanval.
Er bestaat vooralsnog geen eenduidige definitie van autonome wapens. In de praktijk kan onderscheid worden gemaakt tussen systemen waarbij mensen geen controle meer kunnen uitoefenen nadat het wapen is geactiveerd, systemen waarbij mensen toezicht houden en eventueel kunnen ingrijpen, en systemen waarbij een mens zelf het doel kiest en het wapen vervolgens de aanval uitvoert. Dit onderscheid wordt ook omschreven als human-out-of-the-loop, human-on-the-loop en human-in-the-loop. Autonomie is dus geen eenvoudig onderscheid tussen wel of geen menselijke controle, maar een spectrum van verschillende niveaus van zelfstandige besluitvorming.
Mondiale spelers
Verschillende landen en bedrijven in de wereld ontwikkelen inmiddels geavanceerde AI-wapens, sommigen zetten ze ook al in op het oorlogsterrein.
Voor het fiscale jaar 2026 vroeg het VS-ministerie van Defensie aan het Congres de toekenning van 13,4 miljard dollar voor de ontwikkeling van autonome en onbemande systemen. Een deel van dit budget is bestemd voor gespecialiseerde technologiebedrijven zoals Shield AI, Saronic en Epirus, maar ook traditionele wapenproducenten zoals Lockheed Martin, L3Harris en Northrop Grumman zijn inmiddels actief in deze specifieke sector.
Anduril is een van de belangrijkste spelers in de VS wat geanvanceerde AI-wapens betreft. Het militair technologiebedrijf dat in 2017 werd opgericht door Palmer Luckey ontvangt omvangrijke investeringen van durfkapitaalbedrijven en heeft zijn positie binnen de wapenindustrie snel uitgebreid. In maart 2026 bedroeg de geschatte marktwaarde van het bedrijf circa 60 miljard dollar. Ook de VS-overheid investeert aanzienlijk in de technologie van Anduril, dat onder andere autonome bewakingssystemen, onbemande onderwatervoertuigen, antidronesystemen en aanvalsdrones produceert. Bovenop de overheidscontracten ter waarde van ongeveer 1,5 miljard dollar uit 2024, kreeg het bedrijf in maart 2026 een tienjarig contract van het VS-leger met een potentiële waarde van maximaal 20 miljard dollar.
De combinatie van grote overheidsbudgetten, private investeringen en de toenemende vraag naar geavanceerde militaire technologie zorgt ervoor dat de ontwikkeling van autonome wapens steeds sneller verloopt. Veel van de meest ambitieuze systemen bevinden zich nog in de ontwikkelings- of testfase, maar verschillende toepassingen zijn al in gebruik.
Ook China investeert sterk in AI-gestuurde wapensystemen en probeert het de technologische voorsprong van de VS bij te benen. Er is weinig openbare informatie beschikbaar over de exacte capaciteiten van de Chinese programma’s maar op de Zhuhai Airshow van 2024 presenteerde het Chinese staatsbedrijf Norinco onder andere gepantserde grondsystemen en zwermdrones die via centrale AI-netwerken kunnen worden aangestuurd en gecoördineerd. Norinco introduceerde later ook de P60, een onbemand gevechtsvoertuig voor verkenning dat kan worden geïntegreerd met op afstand bediende wapensystemen. De Aviation Industry Corporation of China ontwikkelde dan weer een groot vliegend platform dat tijdens de vlucht tientallen kleinere drones kan lanceren. Door zijn grote productiecapaciteit zou China een voordeel kunnen hebben wanneer autonome wapens op grote schaal moeten worden geproduceerd en ingezet.
De ontwikkeling van AI-gestuurde wapensystemen beperkt zich niet tot China en de VS. In Israël produceert Elbit Systems een AI-ondersteund richtsysteem waarmee menselijke doelen op afstanden van meer dan 500 meter kunnen worden gedetecteerd en geïdentificeerd. In Zuid-Korea werd de SGR-A1 ontwikkeld, een geautomatiseerd bewapend bewakingssysteem dat onder meer gebruikmaakt van thermische sensoren en een machinegeweer. Het systeem werd ontworpen voor gebruik in de gedemilitariseerde zone tussen Noord- en Zuid-Korea, al is niet bekend in hoeverre het volledig zelfstandig dodelijk geweld kan toepassen. Het Zuid-Koreaanse bedrijf DoDAAM produceert de Super aEgis II, een automatische geschutskoepel die menselijke doelen op grote afstand kan identificeren. Rusland ontwikkelt onder meer de Lancet-aanvalsdrones en Oekraïne zet vanop afstand bestuurde FPV-aanvalsdrones met ingebouwde camera’s in (‘First-Person View’). De in Turkije geproduceerde Kargu-drone kan zelfstandig doelen herkennen en aanvallen. Ook in Europa groeit het aantal militaire technologiebedrijven dat zich richt op AI en autonome militaire toepassingen.
Gevaarlijke wapenwedloop
Al deze ontwikkelingen wijzen op een internationale wapenwedloop waarin landen en bedrijven proberen om hun militaire voorsprong te behouden of te vergroten. Er worden steeds geavanceerdere en zelfstandiger opererende wapensystemen ontwikkeld. De vergelijking met de ontwikkeling van de eerste kernwapens onderstreept de mogelijke historische betekenis van deze technologische omslag. Terwijl de mogelijkheden, beperkingen en langetermijngevolgen van AI-gestuurde oorlogsvoering nog grotendeels onzeker zijn, kunnen deze nieuwe technologieën, net als bij kernwapens, de aard van oorlogsvoering ingrijpend veranderen.
De snelle opkomst van autonome wapens roept belangrijke juridische, technische en ethische vragen op over de betrouwbaarheid van AI, de bescherming van burgers en de verantwoordelijkheid voor beslissingen die door machines worden genomen. AI-systemen kunnen fouten maken bij het herkennen of classificeren van doelen, vooral in complexe gevechtssituaties waarin informatie onvolledig of onduidelijk is. Wanneer een systeem zelfstandig beslist om een aanval uit te voeren, kan bovendien onduidelijk worden wie verantwoordelijk is voor de gevolgen: de programmeur, de fabrikant, de militaire commandant of de operator.
De bezorgdheid beperkt zich daarnaast niet tot wapens die rechtstreekse aanvallen uitvoeren. AI wordt steeds vaker ingezet om militaire besluitvorming op hogere niveaus te ondersteunen, bijvoorbeeld door informatie te analyseren en mogelijke militaire acties te beoordelen. Hierdoor kan de invloed van algoritmen zich uitbreiden van individuele aanvallen naar bredere militaire strategieën, waardoor fouten nog grotere gevolgen kunnen krijgen.
De ontwikkeling van autonome AI-wapens is een politieke en economische keuze die de drempel naar geweld verlaagt en de menselijke verantwoordelijkheid voor het doden uitholt. Een internationaal verbod is dringend noodzakelijk.
Wil je meer te weten komen over autonome wapens, het militair gebruik van AI, de ingrijpende gevolgen van deze nieuwe technologieën en de mogelijke regulering ervan? Kom dan op dinsdag 24 november naar ons Vredescafé in Gent over het militair gebruik van AI.