Van 16 tot 20 november namen in Genève 118 staten deel aan de zevende Herzieningsconferentie van het VN-Verdrag inzake Bepaalde Conventionele Wapens (CCW). Een van de onderwerpen op tafel was het opstarten van onderhandelingen over een juridisch bindend instrument dat zowel verbodsbepalingen bevat op dodelijke autonome wapensystemen (LAWS), als op wapensystemen die geen betekenisvolle menselijke controle toelaten.
Tijdens de chaotisch verlopen Herzieningsconferentie vonden de meeste besprekingen achter gesloten deuren plaats, waardoor waarnemers en het maatschappelijk middenveld werden uitgesloten. Dit gebrek aan transparantie beperkte hun mogelijkheden om verslag uit te brengen over de standpunten van de staten, maar ook om zelf hun bezorgdheden aan hen over te brengen.
De bestaande beginselen en verplichtingen van het internationaal humanitair recht volstaan niet om de specifieke ethische, juridische, humanitaire en veiligheidsrisico's van autonome wapensystemen aan te pakken. Nieuwe regels moeten daarom verder gaan dan de bestaande internationale verplichtingen en duidelijke verboden en positieve verplichtingen inzake menselijke controle vastleggen.
Buiten het kader van het CCW is er brede internationale steun voor bindende regelgeving. In de aanloop naar de Herzieningsconferentie stemden 163 landen afgelopen oktober in de Eerste Commissie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties voor een historische resolutie die opriep tot de ontwikkeling van juridisch bindende regels voor het gebruik van autonome wapensystemen in gewapende conflicten.
Halverwege de CCW-conferentie had de overgrote meerderheid van de staten die het woord namen hun openheid of steun uitgesproken voor een duidelijk mandaat om onderhandelingen op te starten over de internationale regulering van LAWS. Maar de Verenigde Staten en Rusland, beide producenten van dodelijke autonome wapensystemen, hadden op voorhand besloten zich te zullen verzetten tegen elke verplichting om een juridisch bindend instrument tot stand te brengen. Ze kregen de steun van Israël. Omdat beslissingen binnen het CCW bij consensus worden genomen, kon dit kleine groepje staten een ambitieus mandaat verhinderen.
Het compromis dat zaterdag in Genève werd aangenomen, na 13 jaar van besprekingen, is een afgezwakt mandaat dat geen duidelijk traject uitstippelt naar bindende regulering. Concreet spraken de Staten af om te starten met een proces voor de “uitwerking [‘elaboration’] van een internationaal instrument inzake LAWS”, maar hebben ze zich niet verbonden tot het onderhandelen over een juridisch bindend verdrag of protocol. Er werd een periode van twee jaar vastgelegd voor dit proces. Daarin moet dan naast de inhoud ook verder besproken worden wat de uiteindelijke juridische vorm wordt van het beoogde internationale instrument, en of het al dan niet bindend zal zijn, want het aangenomen mandaat biedt daar geen garantie toe. Staten die voorstanders zijn van een verdrag zullen tijdens dit proces dan ook moeten blijven aandringen op een duidelijk engagement om tot bindende internationale regelgeving te komen.
Middenveldorganisaties, waaronder de campagnekoepel Stop Killer Robots (waar Vrede vzw lid van is), reageren zeer ontgoocheld. “Technologie voor autonome wapens, met inbegrip van artificiële intelligentie in de cyclus van doelwitselectie, wordt momenteel al ingezet op het slagveld. Het uitstellen van de totstandkoming van een juridisch bindend instrument brengt burgers en de mensheid in gevaar”, zei Nicole van Rooijen, directrice van SKR.
Verity Coyle van Human Rights Watch verklaarde: “Dit resultaat is teleurstellend. Het voorziet niet in de dringende maatregelen die nodig zijn om nieuwe regels overeen te komen, terwijl de technologie zich razendsnel ontwikkelt. In de aanloop naar de Herzieningsconferentie hadden 163 landen voor een historische resolutie gestemd waarin de totstandkoming van bindende juridische regels voor het gebruik van autonome wapensystemen in gewapende conflicten wordt gesteund. Dit mandaat schept onzekerheid op een moment waarop juist duidelijkheid nodig is.”
Wil je meer weten over autonome wapensystemen en de strijd om de regulering ervan? Kom dan dinsdag 24 november naar ons gratis Vredescafé over het militair gebruik van artificiële intelligentie. Meer info vind je hier.