Op woensdag 16 juli -dezelfde dag dat er alweer 81 Palestijnen gedood werden in Gaza, waaronder minstens 20 terwijl ze op voedselhulp wachtten en negen tijdens een bombardement op een kamp voor intern ontheemden in een ‘veilige zone’- kwam aan de andere kant van de oceaan voor de tweede dag op rij de ‘The Hague Group’ (THG) samen. Het gaat om een multilateraal initiatief met het oog op het ter verantwoording roepen van Israël voor zijn systematische en aanhoudende schendingen van het internationaal recht. 

Acht landen uit het Mondiale Zuiden -Bolivia, Colombia, Cuba, Honduras, Maleisië, Namibië, Senegal en Zuid-Afrika- richtten de THG in januari van dit jaar op in de Nederlandse stad Den Haag uit onvrede met de westerse inertie tegenover Israël. Deze landen willen “het klimaat van straffeloosheid”, dat mede mogelijk wordt gemaakt door Israëls machtige bondgenoten, doorbreken. In de eerste plaats willen ze de uitspraken van het Internationaal Gerechtshof (ICJ) en het Internationaal Strafhof (ICC) beschermen en handhaven. 

Voor de spoedconferentie in de Colombiaanse hoofdstad Bogotá op 15 en 16 juli nodigde de The Hague Group tientallen andere landen uit om gecoördineerde juridische, diplomatieke en economische maatregelen tegen Israël te bespreken. In totaal 32 landen, waaronder China, Turkije, Algerije, Pakistan, Venezuela, Qatar, Egypte en Libanon tekenden present. Vanuit Europa stuurden Spanje en Ierland formele diplomatieke delegaties. Portugal, Noorwegen en Slovenië waren aanwezig als waarnemers.

Een van de genodigde sprekers op de conferentie was Europarlementslid voor 'La France Insoumise' (LFI), Rima Hassan, die vorige maand meevoer op het door Israël onderschepte ‘Freedom Flotilla’-schip richting Gaza. Ze wees erop dat de THG-top plaatsvindt niet zolang nadat de EU er andermaal voor gekozen heeft om haar Associatieakkoord met Israël niet op te schorten.

Francesca Albanese, de Speciale VN-rapporteur over de Mensenrechten in de Bezette Palestijnse Gebieden was een andere prominente gastspreker op de conferentie. Over de medeplichtige en passieve houding van Europa ten opzichte van Israël stelde ze onomwonden: "De grondleggers van de Europese Unie draaien zich om in hun graf".

De VN-vertegenwoordigster werd onlangs gesanctioneerd door de VS voor haar strenge veroordelingen van de Israëlische genocide in Gaza. Ze zei hierover: “Dit is een waarschuwing aan iedereen die het aandurft het internationaal recht en de mensenrechten, de rechtvaardigheid en de vrijheid te verdedigen”. 

Albanese noemde de THG-top een keerpunt: "Hier in Bogotá heeft een groeiend aantal staten de kans om het stilzwijgen te doorbreken en terug te keren naar de weg van legaliteit door eindelijk te zeggen: genoeg! Genoeg straffeloosheid! Genoeg lege retoriek! Genoeg exceptionalisme! Genoeg medeplichtigheid! De tijd is gekomen om te handelen om rechtvaardigheid en vrede na te streven - gebaseerd op rechten en vrijheden voor iedereen, en niet louter op privileges voor sommigen, ten koste van de vernietiging van anderen.” Ze riep de deelnemende staten op om alle betrekkingen met Israël onverwijld te verbreken.

Enkele van THG-landen namen eerder al concrete maatregelen. Zo spande THG-covoorzitter Zuid-Afrika, als eerste een zaak aan voor het Internationaal Gerechtshof tegen Israël wegens genocide. Covoorzitter Colombia, dat voorheen Israëlische wapens aankocht, zoals de Galil-geweren, heeft zijn militaire aankopen stopgezet en verbrak de diplomatieke banden met Tel Aviv in mei 2024. Het schortte ook de levering van steenkool aan Israël op. Al klaagde Albanese aan dat van de 15 ladingen steenkool die sinds oktober 2023 vanuit Colombia naar Israël werden verscheept, er zes na het officiële exportverbod van Bogotá geleverd werden. Die leveringen gebeurden via multinationals die de overheidsmaatregel wisten te omzeilen. Het is de bedoeling om de onafhankelijke inspanningen van landen in de THG wat beter te coördineren en meer steun te zoeken van andere landen.

In de slotverklaring van de spoedconferentie werden zes concrete maatregelen overeengekomen om druk uit te oefenen op Israël. De ondertekenende landen verbonden zich ertoe om: 

1. De levering of overdracht van wapens, munitie, militaire brandstof, aanverwante militaire uitrusting en producten voor tweeërlei gebruik (civiele producten die ook voor militaire doeleinden kunnen worden ingezet) aan Israël te verhinderen.

2. De doorvoer, het aanmeren en het onderhoud van schepen in alle havens te verhinderen in alle gevallen waarin er een duidelijk risico bestaat dat ze worden gebruikt om wapens, munitie, militaire brandstof, aanverwante militaire uitrusting en producten voor tweeërlei gebruik naar Israël te vervoeren.

3. Te voorkomen dat wapens, munitie, militaire brandstof, aanverwante militaire uitrusting en producten voor tweeërlei gebruik naar Israël worden vervoerd door schepen die onder onze vlag varen, en ervoor te zorgen dat volledige verantwoordingsplicht geldt, met inbegrip van het uit de vaart nemen van schepen, voor de niet-naleving van dit verbod.

4. Dringend alle overheidscontracten te herzien, om te voorkomen dat overheidsinstellingen en fondsen de illegale Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden steunen en de onwettige aanwezigheid van Israël verankeren.

5. Te voldoen aan de verplichtingen om ervoor te zorgen dat verantwoording wordt afgelegd voor de meest ernstige misdaden onder het internationaal recht, door middel van krachtige, onpartijdige en onafhankelijke onderzoeken en vervolgingen op nationaal of internationaal niveau, met het oog op gerechtigheid voor alle slachtoffers en het voorkomen van toekomstige misdaden.

6. Universele rechtsmandaten te steunen, zoals en waar van toepassing in nationale wettelijke kaders en gerechtssystemen, om gerechtigheid te garanderen voor slachtoffers van internationale misdaden gepleegd in de bezette Palestijnse gebieden.

De slotverklaring werd uiteindelijk ondertekend door 12 landen (de aanwezige Europese landen deden dat niet). Geopolitiek en economisch gezien gaat het niet om landen die grote indruk zullen maken op Israël of de VS, maar àlle staten hebben de internationaalrechtelijke plicht zich uit te spreken en op te treden tegen de genocidale acties in Gaza. Ten behoeve van de verdediging van de internationale rechtsorde is het initiatief van de The Hague Group belangrijk. En voor de inwoners van Gaza en het Palestijnse volk is elke internationale steunbetuiging en poging om een einde te brengen aan de genocidale acties van Israël zeer waardevol.

De linkse president van gastland Colombia, Gustavo Petro concludeerde: "Samen zijn we begonnen met het beëindigen van het tijdperk van straffeloosheid. Deze maatregelen laten zien dat we niet langer zullen toestaan dat het internationaal recht als optioneel wordt behandeld, of Palestijnse levens als waardeloos." Petro is een van de meest vocale staatshoofden in de wereld wat steun aan Palestina en de veroordeling van het Israëlisch beleid betreft. Zijn standpunten over dit onderwerp worden breed gedragen in zijn land -getuige de massale solidariteitsoptochten van burgers, vakbonden en sociale bewegingen tijdens de THG-top in Bogotá- en op het hele continent. 

Een woordvoerder van het VS-ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde dat Washington sterk gekant was tegen "pogingen van zogenaamde ‘multilaterale blokken’ om het internationaal recht als wapen te gebruiken om radicale antiwesterse agenda's te bevorderen. De zogenaamde The Hague Group (...) poogt de soevereiniteit van democratische naties te ondermijnen door Israël te isoleren en het te proberen delegitimeren, waarmee op transparante wijze de basis wordt gelegd voor een aanval op de Verenigde Staten, ons leger en onze bondgenoten". De VS zal "onze belangen, ons leger en onze bondgenoten, inclusief Israël, agressief verdedigen tegen dergelijke gecoördineerde juridische en diplomatieke oorlogvoering". 

Het is duidelijk dat het initiatief van de THG geen 'bewapening is van het internationaal recht', maar net een toepassing ervan. Andere staten kunnen zich tot 20 september 2025 -samenvallend met de 80e Algemene Vergadering van de VN- aansluiten bij de finale intentieverklaring om concrete sancties in te voeren. Maar de intimiderende retoriek van de Trump-regering ten opzichte van de THG zal dit proces hoogstwaarschijnlijk beïnvloeden, aangezien landen economische en diplomatieke represailles zullen vrezen.