Het door Pakistan bestuurde Kasjmir maakt zijn grootste politieke crisis in decennia door — niet om de eeuwenoude soevereiniteitskwestie met India, maar om brood, stroom en de vraag wie er eigenlijk regeert.
De voormalige vorstenstaat Jammu en Kasjmir vormt sinds de opdeling van Brits-Indië in 1947 het voorwerp van een conflict tussen India en Pakistan, die het gebied beide claimen. Het conflict escaleerde de voorbije decennia tot drie oorlogen en verschillende schietincidenten langs de ‘Line of Control’, de feitelijk grens tussen India en Pakistan in Kasjmir. India controleert ongeveer 55% van het grondgebied, waaronder de Kasjmirvallei, en Pakistan controleert ongeveer 30% (China controleert de resterende 15% van het gebied).
Terwijl berichten over militaire bezetting, onderdrukking en gewapend verzet in het Indiase deel van Kasjmir regelmatig in het nieuws komen, presenteerde Islamabad het door Pakistan bestuurde Azad Jammu en Kasjmir (AJK) lange tijd als een toonbeeld van zelfbestuur en een positief contrast met de Indiase kant. Dit beeld staat nu onder zware druk: de regio, die zo’n 5 miljoen inwoners telt, maakt momenteel immers de grootste golf van volksprotest in decennia door.
In een gebied dat lange tijd vooral werd gereduceerd tot de inzet van een groter geopolitiek spel, eist interne onvrede nu de aandacht op. De onrust begon niet met vlaggen of nationalistische leuzen, maar met torenhoge elektriciteitsrekeningen en stijgende tarwemeelprijzen. Sociaal-economische frustraties zijn de voorbije jaren uitgegroeid tot systemisch verzet tegen de autoriteit van Islamabad. Terwijl de internationale status van Kasjmir al decennia onopgelost blijft, eisen de demonstranten zowel hun economische als politieke rechten op. Dagelijkse armoede wordt rechtstreeks gekoppeld aan een politiek systeem dat de macht buiten de regio houdt.
Een jongere generatie die zich steeds minder aangesproken voelt door het traditionele discours over concurrerende nationalismes (de keuze tussen India of Pakistan), wil verantwoording, transparantie en echte vertegenwoordiging. De steun voor stemmen die meer autonomie of zelfs onafhankelijkheid bepleiten is daarbij aanmerkelijk gegroeid. Onder demonstranten klinkt steeds vaker de leus “Kashmir Banega Khudmukhtar” (Kasjmir zal zelfbestuurd zijn).
JAAC
Aan het hoofd van de protestbeweging staat het ‘Joint Awami Action Committee’ (JAAC), een civiel-maatschappelijke coalitie van handelaars, advocaten, studenten, middenveldorganisaties en lokale politieke figuren die in 2023 ontstond buiten de traditionele partijstructuren om. Het JAAC verwerpt de gevestigde Pakistaanse partijen als ineffectief en te afhankelijk van Islamabad.
Aanvankelijk richtte de beweging zich op concrete grieven: hoge energierekeningen, dure tarwemeel, zware belastingdruk en gebrekkige publieke dienstverlening - een boodschap die aansloeg in een regio onder zware economische druk. De jeugdwerkloosheid ligt er rond de 27% (bijna drie keer het Pakistaanse nationale gemiddelde) en slechts 8% van de vrouwen heeft er een betaalde job. De groep jonge werklozen zonder toekomstperspectief blijft aangroeien.
Ook de infrastructuur in AJK laat te wensen over in vergelijking met de rest van het land: slechte wegen bemoeilijken de toegang tot zorg en onderwijs, vooral tijdens de strenge winters. Op veel plaatsen zijn bovendien nog heel wat sporen zichtbaar van de verwoestende aardbeving van 2005, waarbij tienduizenden mensen omkwamen.
Massale demonstraties -de eerste in mei 2024- dwongen de overheid uiteindelijk om de elektriciteitstarieven te verlagen en tarwesubsidies toe te kennen. De prijsverlagingen kwamen tegemoet aan de onmiddellijke verzuchtingen van de bevolking, maar ze pakten de diepere structuren van economische uitsluiting niet aan. Uiteindelijk evolueerde het sociaal-economisch protest tot een brede beweging die de politieke bestuursstructuur en de besluitvorming buiten de regio ter discussie stelt.
Regionaal parlement
Een belangrijke politieke kwestie is de samenstelling van het regionale parlement. Op papier functioneert AJK als een semi-autonome regio met een eigen president, premier, parlement en hooggerechtshof. Kandidaten die zich verkiesbaar willen stellen, moeten wel trouw zweren aan Pakistan.
In het regionale parlement worden 33 van de in totaal 53 zetels gekozen door de plaatselijke inwoners. De overige twaalf worden gekozen door Kasjmiri's die tijdens en na de oorlogen van 1947 en 1965 vanuit het door India bestuurde Kasjmir naar Pakistan verhuisden. Hoewel deze kiezers al decennia verspreid over de vier provincies van Pakistan wonen en niet in AJK, bepalen zij mee wie er in deze regio bestuurt. Voorstanders stellen dat deze twaalf gereserveerde zetels de politieke rechten van ontheemde families beschermen en de internationaal betwiste status van de volledige voormalige vorstenstaat bevestigen. Tegenstanders zien de zetels echter als een extra instrument waarmee Islamabad invloed uitoefent op de regionale politiek.
De politieke spanningen kwamen ook tot uiting in de recente regionale verkiezingen. Decennialang werd de regionale politiek in AJK ongestoord gedomineerd door partijen die als een de facto verlengstuk van Islamabad fungeerden. Bezorgd over de aanhoudende onrust en de JAAC-oproepen om de regionale verkiezingen van dit jaar te boycotten, spreidden de autoriteiten de verkiezingen uit over drie fases, tussen 27 juli en 10 augustus. Die strategie pakte averechts uit: de opkomst was extreem laag in de eerste twee fases, waardoor analisten de verkiezing als ongeldig bestempelden en waarschuwden dat het resulterende parlement elk geloofwaardig democratisch mandaat mist.
Repressie
De overheid reageerde afwisselend met onderhandelingen en veiligheidsmaatregelen op de economische protesten. Toen de eisen zich echter uitbreidden tot politieke hervormingen, werd de aanpak harder. Het JAAC werd in juni dit jaar verboden onder de antiterrorismewetgeving en verschillende leiders werden gearresteerd.
Nieuwe betogingen liepen uit op gewelddadige confrontaties. Er werden internetonderbrekingen, wegblokkades en langdurige avondklokken ingesteld. Volgens onafhankelijke schattingen kwamen sinds begin juni tientallen mensen om het leven, voornamelijk demonstranten. De regering houdt vol dat geschillen via rechtbanken en verkiezingen moeten worden opgelost. Ze verwijt het JAAC de openbare orde te verstoren, terwijl de beweging zelf benadrukt dat haar acties vreedzaam zijn en gericht blijven op democratische rechten.