Volgens de verzamelde data van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) stierven of verdwenen in 2025 ten minste 7.667 mensen op migratieroutes wereldwijd. Dit komt neer op gemiddeld 21 mensen per dag. De IOM benadrukt dat het om een onderschatting gaat.

Het aantal doden en vermisten op migratieroutes ligt lager dan in 2024, toen er bijna 9.200 slachtoffers werden geregistreerd. In sommige regio’s lijken minder mensen zich te wagen aan de gevaarlijkste irreguliere migratieroutes, met name in de Amerika’s, waar vorig jaar 409 sterfgevallen werden geregistreerd - het laagste jaartotaal sinds de IOM in 2014 begon met het verzamelen van gegevens. Dit lijkt te suggereren dat het strenge antimigratiebeleid van de regering-Trump een afschrikkend effect heeft, maar het is belangrijk om op te merken dat de IOM de definitieve cijfers voor de Amerika’s pas tegen midden 2026 verwacht als gevolg van vertragingen in de rapportering door overheidsinstanties.

De daling van het totale aantal doden en vermisten ten opzichte van 2024 is deels het gevolg van de inperking van de toegang tot informatie en documentatie rond migrantendoden, een probleem dat volgens de IOM toeneemt in sommige regio’s. Dit is gekoppeld aan de teruglopende financiering van mensenrechtenorganisaties die migrantendoden op belangrijke routes documenteren en registreren. De IOM roept daarom op dringend meer middelen te voorzien om de dataverzameling te versterken, zodat het humanitaire systeem beter kan worden aangestuurd bij het bieden van levensreddende hulp.

De zee als massagraf

Zeeovertochten blijven tot de dodelijkste migratieroutes behoren. In 2025 kwamen minstens 2.185 mensen om het leven of raakten vermist op de Middellandse Zee tijdens pogingen om Fort Europa te bereiken. (Sinds 2014 stierven of verdwenen al meer dan 34.260 migranten op deze zee!) Er werden vorig jaar ook 1.214 sterfgevallen of verdwijningen geregistreerd op de Atlantische zeeroute van West-Afrika naar de Spaanse Canarische Eilanden. Het werkelijke aantal ligt vermoedelijk een pak hoger, aangezien minstens 1.500 extra migranten werden opgegeven als vermist op zee. Dit uitzonderlijk hoog aantal gevallen kon echter niet worden geverifieerd omdat de toegang tot informatie over zoek- en reddingsoperaties op zeeroutes naar Europa steeds verder wordt beperkt.

Hoewel er weinig concrete gegevens beschikbaar zijn over deze zogenaamde 'onzichtbare schipbreuken', spoelden in 2025 minstens 270 lichamen aan op de kusten van de Middellandse Zee zonder dat ze in verband konden worden gebracht met gekende schipbreuken. Daarnaast werden voor de Braziliaanse kust en in het Caraïbisch gebied drie op drift geraakte vaartuigen aangetroffen met aan boord de stoffelijke resten van in totaal 42 migranten. Kleine, vaak gammele migrantenboten die vanuit West-Afrika de oversteek naar de Canarische eilanden proberen te maken, kunnen nadat ze koers verliezen of zonder brandstof vallen, door de stroming helemaal richting Zuid-Amerika en het Caribisch gebied worden gedreven. Ze dobberen soms weken tot maanden op het water.

In de eerste twee maanden van 2026 (tot en met 24 februari) werden in de Middellandse Zee reeds 606 sterfgevallen geregistreerd - het dodelijkste begin van een jaar ooit voor migranten die deze oversteek wagen. Er waren in de eerste twee maanden van dit jaar ook al meldingen van honderden vermisten op zee die vooralsnog niet geverifieerd konden worden. Alleen al in de afgelopen twee weken zijn 23 lichamen aangespoeld op de kusten van Zuid-Italië en Libië.

In dezelfde periode daalde het aantal aankomsten van ongedocumenteerde migranten in Italië in vergelijking met vorig jaar van 6.358 tot 2.465 (een daling van 61%).

Politieke keuzes, menselijke tol

In Azië werden vorig jaar meer dan 3.000 sterfgevallen tijdens migratie geregistreerd. Dat maakt 2025 voor dit continent het dodelijkste jaar sinds deze cijfers worden bijgehouden. Dit was voornamelijk te wijten aan het hoge aantal Afghanen dat hun land ontvluchtte: er werden daarbij 1.540 sterfgevallen vastgesteld. Ook de zogenaamde Oostelijke Route richting Azië -van de Hoorn van Afrika naar Jemen en de Golfstaten- kende opnieuw een bijzonder dodelijk jaar, met 922 geregistreerde sterfgevallen in 2025, tegenover 558 in 2024. Bijna alle migranten die vorig jaar omkwamen op deze route waren Ethiopiërs. Velen van hen verloren het leven bij drie massale schipbreuken, waarbij telkens meer dan 180 doden vielen.

De IOM-cijfers onderstrepen de wereldwijde omvang van de aanhoudende crisis waarmee mensen op de vlucht worden geconfronteerd. Ze weerspiegelen ook de groeiende reikwijdte van smokkelnetwerken die de wanhopige mensen langs de levensgevaarlijke migratieroutes blijven uitbuiten en hen blootstellen aan geweld en misbruik.

“Deze sterfgevallen zijn niet onvermijdelijk”, stelt de directeur-generaal van de IOM Amy Pope. “Wanneer veilige routes buiten bereik zijn, worden mensen gedwongen gevaarlijke reizen te ondernemen en belanden ze in de handen van mensensmokkelaars en mensenhandelaars. We moeten nu actie ondernemen om veilige en reguliere routes uit te breiden, en ervoor te zorgen dat mensen in nood bereikt en beschermd worden, ongeacht hun status.” Pope vervolgt: “Het redden van mensenlevens op zee en langs landroutes moet een gedeelde mondiale verantwoordelijkheid blijven, en vereist volgehouden politieke wil, middelen en op bescherming gerichte beleidsmaatregelen om migratie veiliger, ordelijker en menswaardiger te maken.”

Dergelijke oproepen ten spijt zijn de regeringen van rijke westerse landen voornamelijk geïnteresseerd in het inperken van migratie. De fundamentele mensenrechten, de veiligheid en de menswaardigheid van migranten en vluchtelingen blijken daarbij van weinig tot geen belang.

In de VS werd Donald Trump herverkozen tot president na een campagne die migranten specifiek viseerde en massadeportaties beloofde. Eenmaal op post breidde hij de gemilitariseerde grensbewaking en de detentiecapaciteit voor migranten snel uit, beperkte hij de toegang tot asiel nog meer, en zette hij federale agenten in verschillende VS-steden in om ongedocumenteerde migranten op grote schaal op te pakken, op te sluiten en uit te zetten. Specifiek de sterk opgetuigde immigratie- en douanedienst (ICE) gaat daarbij driest te werk. Zowel mensen zonder verblijfsrecht als VS-burgers worden geïntimideerd, burger- en mensenrechten worden geschonden en gezinnen worden uit elkaar gerukt. De arbitraire ICE-invallen op werkplaatsen en in woonwijken leidden tot grote angst in migrantengemeenschappen, ongenoegen en woede in een polariserende maatschappij, en spanningen tussen federale en lokale overheden. In 2025 stierven zeker 33 mensen in ICE-hechtenis, het hoogste cijfer in meer dan 20 jaar tijd. Naast de sterfgevallen in detentie openden ICE-agenten het vuur tijdens meerdere operaties, met verschillende dodelijke slachtoffers tot gevolg, onder wie Silverio Villegas-Gonzalez, Renee Nicole Good en Alex Pretti.

De uitholling van het asielrecht in Europa

Terwijl er terecht veel te doen is over het agressieve en repressieve antimigratiebeleid van de regering-Trump, moet dat van de Europese Unie op verschillende vlakken niet onderdoen. Hoewel de Unie de zaken wat minder expliciet en technocratischer formuleert, is het nieuwe Europese Migratie- en Asielpact dat deze zomer in werking treedt evenzeer restrictief, sanctionerend en weinig respectvol voor fundamentele mensenrechten.

Het was de Europese Commissie die in 2020 een omvangrijk hervormingspakket van het EU-migratiebeleid voorstelde. Na lange onderhandelingen werd het Migratie- en Asielpact in 2024 goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie. Meer dan 50 NGO’s, waaronder Amnesty International, Oxfam en 11.11.11, stuurden eind 2023 -ten tijde van de laatste onderhandelingen- een bezorgde open brief aan de EU-instellingen over de noodzaak om de mensenrechten en het asielrecht te beschermen, maar de oproep vond duidelijk geen gehoor.

Het migratiepact focust volledig op het indammen en criminaliseren van ongedocumenteerde migratie naar het Europese continent, in plaats van op de bescherming van mensen, waaronder gezinnen en kinderen, die op de vlucht zijn voor geweld, conflicten, armoede en honger en die beschutting zoeken in Europa. De prioriteit van de EU is nu “het aantal illegale aankomsten tot een minimum te herleiden en dat niveau te behouden”, bevestigde migratiecommissaris Magnus Brunner bij de voorstelling van de Europese migratiestrategie in januari.

De linkse fractie in het Europees Parlement (The Left/GUE-NGL) noemde het pact “de dood van het individueel recht op asiel in Europa” en “een buiging voor rechtsextremisten en fascisten”. Het Europees migratiebeleid legaliseert de jarenlange schendingen van de Europese asielwetgeving door de individuele lidstaten. Het legitimeert etnische profilering, de arbitraire detentie van migranten, waaronder vrouwen en kinderen, en de versnelde uitzetting van nieuwkomers die volgens de inschatting van immigratieambtenaren waarschijnlijk geen asiel zullen krijgen. Het stelt de EU en haar lidstaten in staat te betalen voor de versterking van de buitengrenzen, financiële pacten te sluiten met dubieuze niet-EU-landen om migranten actief tegen te houden, offshore-detentiecentra op te zetten, mensen te repatriëren naar landen waar ze het risico lopen op geweld, foltering en willekeurige gevangenneming, of ze naar zogenaamde “veilige derde landen” te sturen, zelfs al hebben ze er geen enkele band mee.

Volgens Eve Geddie, directeur Europese instellingen bij Amnesty International, is “het vrijwel onvermijdelijke gevolg” van het nieuwe Migratie- en Asielpact “een toename van het leed dat mensen ondervinden tijdens elke stap van hun tocht om asiel aan te vragen in de EU. Van de manier waarop mensen worden behandeld door landen buiten de EU, over hun toegang tot asiel en juridische bijstand aan de Europese grenzen, tot hun opvang binnen de EU: deze overeenkomst is er bewust op gericht het mensen moeilijker te maken om bescherming te vinden.”

De minstens 7.667 doden en vermisten op migratieroutes in 2025 zijn geen natuurramp en geen statistische voetnoot, maar het voorspelbare resultaat van politieke keuzes. Het Migratie- en Asielpact van de EU kiest ervoor om mensen zonder verblijfsrecht structureel als een veiligheidsprobleem te beschouwen en te behandelen. (Ook de Belgische regering gaat prat op het strengste asielbeleid ooit.) Wie bescherming nodig heeft, stopt echter niet met vluchten omdat regels strenger worden - het traject wordt alleen dodelijker.