Op 3 januari luisterde ik naar de persconferentie van VS-president Trump met een knoop in mijn maag. Als Venezolaans-Amerikaanse met familie in, herinneringen aan en een huidige levendige band met het land waarover werd gesproken alsof het een bezitting was, hoorde ik klaar en duidelijk wat er werd gezegd. En die klaarheid was huiveringwekkend. De president zei ronduit dat de Verenigde Staten “het land zou besturen” totdat er een transitie zou plaatsvinden die hij als “veilig” en “oordeelkundig” beschouwt.
Hij sprak over het oppakken van het staatshoofd van Venezuela, over hoe hij vervoerd werd op een militair schip van de VS, over het tijdelijk besturen van Venezuela en over het binnenhalen van VS-oliemaatschappijen om de industrie weer op te bouwen. Hij wuifde bezorgdheden over internationale reacties weg met een zin die iedereen zou moeten alarmeren: “Ze begrijpen dat dit onze hemisfeer is.”
Voor Venezolanen weerspiegelen deze woorden een lange en pijnlijke geschiedenis. Laten we duidelijk zijn over de beweringen die worden gedaan. De president pretendeert dat de VS een zittende buitenlandse president en zijn echtgenote kan vasthouden op grond van het VS-strafrecht. Dat de VS een ander soeverein land kan besturen zonder een internationaal mandaat. Dat de politieke toekomst van Venezuela kan worden bepaald vanuit Washington. Dat controle over olie en “wederopbouw” een legitiem bijproduct is van interventie. Dat dit alles kan gebeuren zonder toestemming van het Congres en zonder bewijs van een acute dreiging.
We hebben deze taal al eerder gehoord. In Irak beloofde de Verenigde Staten een beperkte interventie en een tijdelijk bestuur, om vervolgens een jarenlange bezetting op te leggen, de controle over cruciale infrastructuur over te nemen en een spoor van verwoesting en instabiliteit achter te laten. Wat werd gepresenteerd als hoederschap, werd overheersing. Over Venezuela wordt nu in verontrustend vergelijkbare bewoordingen gesproken. Het “tijdelijk bestuur" in Irak eindigde in een permanente ramp.
Niets van wat in Trumps persconferentie werd beschreven, is legaal onder het internationaal recht. Het Handvest van de VN verbiedt het dreigen met of het gebruik van geweld tegen een andere staat, en verbiedt inmenging in de politieke onafhankelijkheid van een land. Sancties die bedoeld zijn om politieke resultaten af te dwingen en leed onder de burgerbevolking te veroorzaken, komen neer op collectieve bestraffing. Het recht afkondigen om een ander land te “besturen” is de taal van bezetting, hoe vaak dat woord ook wordt vermeden.
Volgens de VS-wetgeving zijn Trumps claims al even verontrustend. Oorlogsbevoegdheden behoren toe aan het Congres. Er zijn geen autorisaties, noch verklaringen of wettelijke processen die een uitvoerende macht in staat stellen een buitenlands staatshoofd te arresteren of een ander soeverein land te besturen. Het bestempelen van deze daden als ‘wetshandhaving’ maakt ze niet legitiem. Venezuela vormt geen bedreiging voor de Verenigde Staten. Het heeft de VS niet aangevallen en heeft geen dreigementen geuit die het gebruik van geweld onder de VS-wetgeving of het internationaal recht zouden rechtvaardigen. Er is geen enkele wettelijke basis -nationaal of internationaal- voor wat wordt beweerd en gedaan.
Maar naast wetten en precedenten is er nog een veel belangrijkere realiteit: de prijs voor deze agressie wordt betaald door de gewone mensen in Venezuela. Sancties, oorlog en militaire escalatie treffen niet iedereen in gelijke mate. Vooral vrouwen, kinderen, ouderen en armen worden getroffen. Ze betekenen een tekort aan medicijnen en voedsel, verstoorde gezondheidszorg, stijgende moeder- en kindersterfte en de dagelijkse stress van het overleven in een land dat gedwongen wordt om onder belegering te leven.
Sancties, oorlog en militaire escalatie betekenen ook vermijdbare sterfgevallen - mensen die niet omkomen als gevolg van een natuurramp of onvermijdelijke omstandigheden, maar omdat de toegang tot zorg, elektriciteit, transport of medicijnen opzettelijk wordt belemmerd. Elke escalatie verergert de bestaande schade en vergroot de kans op het verlies van mensenlevens - burgerdoden die zullen worden bestempeld als collaterale schade, ook al waren ze te voorzien en te voorkomen.
Wat dit nog gevaarlijker maakt, is de onderliggende veronderstelling dat de Venezolanen passief, volgzaam en onderdanig zullen blijven in het licht van vernedering en geweld. Deze aanname is niet correct. En wanneer de boel ineenstort -wat onvermijdelijk zal gebeuren- zal de prijs betaald worden in onnodig bloedvergieten. Dat is wat wordt weggelaten wanneer over een land wordt gesproken in termen van ‘transitie’, ‘regeringswissel’ en ‘bestuursprobleem’. Mensen verdwijnen. Levens worden gereduceerd tot aanvaardbare verliezen. En het geweld dat daarop volgt, wordt neergezet als betreurenswaardig, in plaats van als het voorspelbare gevolg van arrogantie en dwang.
Om een VS-president te horen spreken over een land als iets dat moet worden gemanaged, gestabiliseerd en overgedragen zodra het zich correct gedraagt, is pijnlijk. Het is vernederend. En het wekt woede op.
En ja, Venezuela is politiek niet verenigd. Dat is het niet en dat is het nooit geweest. Er heerst diepe verdeeldheid over de regering, over de economie, over leiderschap, over de toekomst, enz. Er zijn mensen die zich identificeren als Chavista, mensen die fel anti-Chavista zijn, mensen die uitgeput en gedesillusioneerd zijn, en ja, sommigen vieren iets waarvan zij geloven dat het eindelijk verandering kan brengen.
Maar politieke verdeeldheid is geen justificatie voor een invasie.
Latijns-Amerika was eerder al getuige van deze logica. In Chili werd interne politieke verdeeldheid gebruikt om de interventie van de VS te rechtvaardigen, gepresenteerd als een reactie op "onbestuurbaarheid", instabiliteit en de dreiging van een regionale orde. Het leidde niet tot democratie, maar tot dictatuur, onderdrukking en decennia van trauma.
De werkelijkheid is dat heel wat Venezolanen die tegen de regering zijn de recente gebeurtenissen toch volledig verwerpen. Ze begrijpen dat bommen, sancties en transities die vanuit het buitenland worden opgelegd geen democratie brengen, maar juist de omstandigheden vernietigen die democratie mogelijk maken. Dit moment vereist politieke volwassenheid, geen ideologische zuiverheidstests. Je kan perfect tegen Maduro zijn en toch tegen de VS-agressie zijn. Je kan verandering willen en toch buitenlandse controle afwijzen. Je kan boos, wanhopig of hoopvol zijn en toch nee zeggen tegen bestuurd worden door een ander land.
Venezuela is een land waar gemeenschapsraden, werknemersorganisaties, buurtcollectieven en sociale bewegingen onder druk zijn gegroeid. Politieke vorming kwam niet voort uit denktanks, maar uit overlevinsdrang. De Venezolanen verstoppen zich niet nu. Ze verenigen zich omdat ze het patroon herkennen. Ze weten wat het betekent als buitenlandse leiders beginnen te praten over “transities” en “tijdelijke controle”. Ze weten wat er doorgaans volgt. En ze reageren zoals ze altijd hebben gedaan: door angst om te zetten in collectieve actie.
De persconferentie van Trump ging niet alleen over Venezuela. Het ging erom of het VS-imperium weer bepaalde zaken hardop kan zeggen, of het openlijk het recht kan opeisen om andere landen te besturen en verwachten dat de wereld gewoon de schouders ophaalt.
Als dit wordt gehandhaafd, is de les hard en onmiskenbaar: soevereiniteit is voorwaardelijk, hulpbronnen zijn er om door de VS te worden toegeëigend en democratie bestaat alleen mits imperiale instemming.
Als een Venezolaans-Amerikaanse verwerp ik deze les. Ik verwerp het idee dat mijn belastinggeld in de VS wordt gebruikt om mijn geboorteland te vernederen. Ik weiger de leugen te accepteren dat oorlog en dwang daden van ‘zorg’ zijn voor de Venezolaanse bevolking. En ik weiger om stil te blijven terwijl over het land waar ik van houd wordt gesproken als een grondstoffenreservoir voor VS-belangen, en niet als een samenleving van mensen die respect verdienen.
De toekomst van Venezuela behoort niet toe aan VS-functionarissen, bedrijfsbesturen of welke president dan ook die denkt dat het gezag over het westelijk halfrond hem toekomt. Ze behoort toe aan de Venezolanen.