Terwijl Nigel Farage en zijn rechts-populistische partij 'Reform UK' de Britse krantenkoppen domineren, wordt Jeremy Corbyn door de media over het hoofd gezien – net zoals in 2017.
In mei 2017 riep de Britse Conservatieve premier Theresa May drie jaar eerder dan gepland vervroegde verkiezingen uit, ondanks het feit dat ze het land beloofd had dit niet te zullen doen en ondanks dat ze op dat moment een comfortabele meerderheid had in het parlement.
May stond goed in de peilingen. Ze ging ervan uit dat ze de oppositie van toenmalig Labour-voorzitter Jeremy Corbyn gemakkelijk een verpletterende nederlaag zou kunnen toebrengen en eenvoudig een nog grotere meerderheid zou behalen, wat haar positie in de Brexit-onderhandelingen zou versterken. Ook de meeste commentatoren geloofden dat dit het waarschijnlijke resultaat zou zijn.
Maar op de dag van de verkiezingen faalde May miserabel. De Tories (de Conservatieven) verloren hun meerderheid. Corbyn, die sinds zijn verkiezing twee jaar eerder tot partijleider van Labour te maken had met felle tegenstand vanuit zijn eigen partij, slaagde er op de een of andere manier in om daar bovenuit te stijgen en een veel breder publiek aan te spreken.
Er was iets gebeurd in het politieke bestel dat volledig gemist was door de reguliere media. Nu, met de aankondiging van de nieuwe partij van Corbyn en voormalig Labour-parlementslid Zarah Sultana, is een soortgelijke verschuiving gaande in de politiek – en die blijft opnieuw onder de radar.
Zoals ik destijds voor openDemocracy schreef, trok Corbyn in de aanloop naar de verkiezingen van 2017 grote menigten aan in het hele land. Wanneer zijn rally’s en bijeenkomsten in publieke ruimtes werden gehouden, kwamen er duizenden mensen opdagen, vaak op korte termijn. Als ze in zalen werden georganiseerd, waren deze tot de nok toe gevuld en herhaalde hij zijn toespraken vaak voor degenen die buiten stonden te wachten.
In zekere zin waren er voordien al tekenen dat er onder de politieke oppervlakte iets aan het broeien was. Toen Corbyn zich in 2015 voor het eerst kandidaat stelde voor het partijleiderschap -een strijd die hij met grote voorsprong won- waren er al vroege aanwijzingen dat hij aanzienlijke steun genoot bij de grassroots-achterban. Een jaar later leidde sterke oppositie binnen zijn eigen partij tot een contestatie van zijn leiderschap, een uitdaging die hij eveneens won. Ondanks de interne critici kreeg hij daarbij opnieuw een enorme positieve reactie tijdens publieke samenkomsten.
De geschiedenis is zich aan het herhalen. Het nieuwe linkse aanbod van Corbyn en Sultana -dat nog geen officiële naam heeft, maar voorlopig bekend is als 'Your Party'- is misschien nog in ontwikkeling, maar het enthousiasme waarmee het wordt ontvangen, is voelbaar.
Ongeveer 800.000 mensen hebben zich aangemeld om het idee te steunen. Als slechts een kwart daarvan lid wordt wanneer de partij officieel wordt opgericht, zou deze gezien de instorting van het ledenaantal van Labour, van de ene op de andere dag, wel eens de grootste politieke partij van het Verenigd Koninkrijk kunnen worden.
Het idee dat een nieuwe, uitgesproken linkse partij op de voorgrond zou kunnen treden en serieuze politieke macht zou kunnen verwerven, lijkt misschien onmogelijk, gezien het ‘First Past the Post’-kiesstelsel in Westminster. (Het VK is verdeeld in 650 kiesdistricten en per district wordt één zetel verkozen: de kandidaat met de meeste stemmen - first past te post. Hierdoor profiteren grote partijen vaak, terwijl kleine partijen moeilijk aan zetels komen, nvdr.) Maar kijk eens naar wat er zich aan het afspelen is in het Britse politieke landschap, vooral in Engeland.
Het is moeilijk te zeggen hoeveel lokale steungroepen voor Your Party er de afgelopen weken ontstaan zijn in het land, maar het zijn er vrijwel zeker vele honderden. In de bestuurlijke regio (county) West Yorkshire, waar ik woon, zijn er al vier groepen. De coördinatie is losjes, maar samen bestrijken ze het hele gebied.
De doorgewinterde en ervaren ledenbureaucratie van Labour ziet haar steun daarentegen afnemen. Nauwkeurige, actuele cijfers zijn niet gemakkelijk te verkrijgen, maar naar verluidt had de partij zes maanden geleden zo’n 309.000 leden, een daling ten opzichte van het hoogtepunt van 532.000 leden onder Corbyn in 2019. Penningmeesters van sommige kiesdistricten melden een daling van het ledenaantal met maar liefst een derde tijdens het afgelopen jaar alleen.
Er zijn veel factoren die een rol spelen bij deze achteruitgang, niet in het minst het feit dat de Labour-leiding een uitgesproken bezuinigingsbeleid voert en ze Nigel Farage en Reform UK niet rechtstreeks durft te confronteren. Maar misschien is het belangrijkste probleem wel dat de partij er nog minder durft om Benjamin Netanyahu en zijn Israëlische regering aan te pakken voor de afschuwelijke genocide die zij in Gaza plegen. Deze kwestie -waarschijnlijk meer dan welke andere- zorgt ervoor dat Labour-activisten die normaal gesproken op het voorfront zouden staan bij het uitdragen van het partijbeleid, massaal de partij verlaten.
Kunnen de neergang van Labour en de opkomst van Your Party, om nog maar te zwijgen van de huidige aanzienlijke sterkte van Farage en Reform UK, leiden tot een radicale herschikking van het politieke landschap in Engeland? Verschillende factoren wijzen erop dat dit mogelijk is.
Om te beginnen zijn we normaal gezien nog drie jaar verwijderd van algemene verkiezingen. Dat is voldoende tijd voor Reform om de eigen zwaktes bloot te leggen.
De partij speelt in belangrijke mate in op angst, voornamelijk voor migranten, maar die breidt zich vaak uit tot een meer algemene ‘angst voor de ander’. Corbyn is bijzonder effectief in het rechtstreeks tegengaan van dit gevoel met hoop. Dat is zeer aantrekkelijk, vooral voor jongeren, zoals blijkt uit een nieuwe peiling die aantoont dat een op de vijf 16- en 17-jarigen zou stemmen op de nieuwe partij van Corbyn en Sultana.
Reform Uk is ook kwetsbaar in haar beweringen dat ze opkomt voor de gewone man, tegen een ‘woke’ en afstandelijke elite. Dat klopt simpelweg niet. De aanzienlijke rijkdom in omloop onder het leiderschap van Reform en haar financiers, maakt het niet moeilijk om hen als de ware elite voor te stellen.
Ten slotte zijn de vergeefse ontkenning van de klimaatverandering en hun verslaving aan fossiele brandstoffen een ernstige zwakte van zowel Reform als de Tories. De dwaasheid van dat klimaatstandpunt zou hen de komende drie jaar wel eens kunnen achtervolgen, aangezien steeds meer gewone mensen in het Verenigd Koninkrijk te maken krijgen met overstromingen, bosbranden of andere weersverschijnselen die gerelateerd zijn aan de klimaatcrisis.
Aan de andere kant van het politieke spectrum werd Zack Polanski op 2 september verkozen tot leider van de Groene Partij. Polanski heeft een samenwerking met Sultana en Corbyn nog niet uitgesloten, en er is nog tijd om lokale verkiezingspacten te onderhandelen voor de komende verkiezingen, met name de vele lokale verkiezingen en de Schotse en Welshe nationale verkiezingen die in mei volgend jaar plaatsvinden.
Ook de Liberaal-Democraten mogen niet worden weggewuifd. Zowel ten noorden als ten zuiden van de grens van Engeland hebben ze aanzienlijke geografische concentraties. Met name in Schotland zijn er veel nieuwe, jongere politici aan het opkomen, net als bij de Schotse Nationale Partij. In de schoot van de Your Party zullen er de komende maanden waarschijnlijk ook nieuwe politieke figuren oprijzen aan de progressieve linkerkant. En verschillende Labour-politici zullen misschien besluiten om hun partij te verlaten en zich bij Your aan te sluiten.
Er zijn nog een paar andere elementen die de moeite zijn om in de gaten te houden. Sultana, Polanski en Corbyn zijn allemaal zeer toegewijde politici en zeer effectieve communicators. Men kan verwachten meer van hen te zien, zelfs in de traditionele media.
Corbyn is de sleutelfiguur. Hij is absoluut geen opruier, maar heeft de afgelopen tien jaar een formidabel en toegewijd netwerk van aanhangers opgebouwd – zelfs in zeer moeilijke tijden. Zijn standpunten worden gemakkelijk afgedaan als iets uit het verleden, maar misschien zijn ze juist iets voor de toekomst.
Dit vertaalde artikel verscheen eerder op openDemocracy.