De irrationele keuzes van Europa zijn het gevolg van decennia van 'elite capture' (elitecoöptatie) door de VS. Elite capture komt neer op de geleidelijke vorming en beïnvloeding van de politieke, bestuurlijke en intellectuele elites van landen, zodat zij de belangen en het wereldbeeld van een buitenlandse mogendheid gaan overnemen en uitdragen, vaak zonder dat zij zichzelf als 'agenten' van die mogendheid zien. Er is geen beter voorbeeld dan de huidige president van Finland, Alexander Stubb.
Algemeen wordt aangenomen dat staten hun eigen veiligheids- en economische belangen nastreven. De afgelopen jaren hebben verschillende Europese landen echter beslissingen genomen die duidelijk tegen hun eigen belangen indruisen, maar wel de belangen van de VS bevorderen.
Zo heeft Finland bijvoorbeeld een zogenaamde Defensiesamenwerkingsovereenkomst (DCA) gesloten met Washington, die de VS toegang geeft tot 15 bestaande Finse militaire basissen, waarbinnen het zijn eigen basissen mag uitbouwen. Eén van deze basissen komt in Lapland, vlakbij de belangrijkste Russische basis voor kernonderzeeërs. Dit maakt van Finland het eerste doelwit van Russische raketten en verhoogt de spanningen tussen de twee kernmachten Rusland en de VS. Op die manier brengt de DCA de veiligheid van Finland in gevaar. De overeenkomst bevordert de langetermijnambities van de VS-regering, en van de zogenaamde ‘deep state’, die onafhankelijk opereert van veranderingen in het presidentschap. Deze ambities omvatten het voorkomen van de opkomst van rivaliserende grootmachten, wat gepaard gaat met pogingen om Rusland te omsingelen, te destabiliseren en te verzwakken.
Andere voorbeelden: Duitsland en veel andere Europese landen zijn overgestapt van Russisch aardgas op veel duurder VS-aardgas, wat in Europa tot economische moeilijkheden heeft geleid, maar in de VS tot grote winsten. Onlangs hebben de Europese NAVO-landen ook besloten om hun militaire uitgaven te verhogen tot 5% van hun BBP. Aangezien deze landen niet over grote wapenproductiecapaciteiten beschikken, is dit besluit een goudmijn voor het militair-industriëel complex van de VS. Tegelijkertijd vergroot het de kans op een militaire confrontatie tussen de VS en Rusland. Tenzij een dergelijke oorlog escaleert tot een regelrechte kernoorlog, zou deze niet in Noord-Amerika maar in Europa worden uitgevochten.
Elite Capture
Waarom gedragen de leiders van het Europese continent zich op zo'n merkwaardige manier? In een recent artikel, 'Elite Capture & European Self-Destruction: The Hidden Architecture of Transatlantic Hegemony', toont Nel Bonilla hoe de Duitse politieke elite ertoe is gebracht zich te identificeren met de belangen van de Verenigde Staten in plaats van met die van het eigen land.
Organisaties zoals de 'Atlantik-Brücke', het 'Atlantic Institute', het 'German Marshall Fund' en het 'Fulbright'-programma hebben hierbij een cruciale rol gespeeld. Zij hebben Duitse leiders gevormd, en creëerden een bepaalde manier van informatieverspreiding, een systeem voor het selecteren van leiders en een elitair netwerk. Er is een dominante mentaliteit ontstaan die strenge limieten stelt aan de politieke verbeeldingskracht. Er zijn als het ware pro-VS sentimenten ingeprent bij de elite. Deze pro-VS mentaliteit die de elite is bijgebracht, wordt versterkt. Elk jaar wordt een gemeenschappelijke strategie uitgestippeld tijdens talrijke internationale meetings, zoals de veiligheidsconferentie van München en de Bilderberg-bijeenkomsten.
De VS past deze vorm van elitecoöptatie of beïnvloeding overal ter wereld toe. Het vormt een wezenlijk onderdeel van de sociale technologie die de VS-macht bevordert. En de uitoefening van dit soort macht heeft een lange geschiedenis. Robert Lansing, de VS-minister van Buitenlandse Zaken onder president Woodrow Wilson, verklaarde al in 1924 in een aan hem toegeschreven brief: “Wij moeten de deuren van onze universiteiten openen voor jonge, ambitieuze Mexicanen en ons inspannen om hen de Amerikaanse manier van leven, onze waarden en respect voor de leidinggevende rol van de Verenigde Staten bij te brengen. Mexico zal bekwame bestuurders nodig hebben en na verloop van tijd zullen deze jonge mensen belangrijke posities gaan bekleden en uiteindelijk zelfs president worden. En zonder dat de VS ook maar één cent hoeft uit te geven of één schot hoeft te lossen, zullen zij doen wat wij willen, en beter en radicaler dan wijzelf hadden gekund.”
Naast universiteiten zijn buitenlandse elites –of degenen die daar deel van willen uitmaken– via diverse cursussen en bezoekersprogramma’s ondergedompeld in de “Amerikaanse waarden”. Een van die programma’s is het 'International Visitor Leadership Program' (IVLP) van het VS-ministerie van Buitenlandse Zaken. Honderden mensen die dit programma hebben doorlopen, hebben later in hun eigen landen de functie van premier of president bekleed. In Finland behoren president Sauli Niinistö, president Tarja Halonen en -op één uitzondering na- alle premiers tussen 1987 en 2014 tot deze groep.
Alexander Stubb
Nog zo’n Finse leider die het politieke toneel betrad volledig doordrongen van de "Amerikaanse waarden", is de huidige centrumrechtse president Alexander Stubb. Hij spreekt zelf uitvoerig over dit proces in zijn autobiografische interviewboek ‘Alex’. Stubb was tijdens de middelbare school een uitwisselingsstudent in de Verenigde Staten en studeerde er ook sociale wetenschappen aan de universiteit. Hij erkent dat zijn manier van denken daar “Amerikaanser” werd. Later studeerde Stubb aan het Europacollege in Brugge. Daar raakte hij bevriend met de Amerikaanse Valerie Plame. Hoewel Frans vereist was voor deze studies en Plame niet erg goed Frans sprak, slaagde ze steeds voor haar examens. Plame bleef ook lang na haar studies contact houden met Stubb. In 2003 geraakte bekend dat Plame een CIA-agente was.
Vijf jaar later was Stubb minister van Buitenlandse Zaken van het niet-gebonden Finland en nam hij deel aan de wapenstilstand- en vredesonderhandelingen in de context van de Georgische Oorlog. Blijkbaar vertegenwoordigde hij feitelijk Washington tijdens deze onderhandelingen, aangezien de VS-minister van Buitenlandse Zaken, Condoleezza Rice, voortdurend in contact stond met Stubb – zelfs terwijl hij de marathon van Helsinki aan het lopen was.
De Sovjet-Unie ondernam vergelijkbare pogingen om zijn eigen "waarden" bij te brengen aan kandidaten voor politieke leiderschapsposities in het buitenland. Deze waren echter zeer bescheiden in vergelijking met de VS-inspanningen en waren voornamelijk beperkt tot leden van communistische partijen. Toch zijn jonge leiders uit vrijwel alle Finse partijen uitgenodigd om de Sovjet-Unie te bezoeken. De functie van die bezoeken was waarschijnlijk vooral om het kaf van het koren te scheiden: achterhalen wie, ongeacht de omstandigheden, de Sovjets niet voor het hoofd wilde stoten en de destijds gangbare Finse ongebonden houding ten opzichte van de NAVO volgde.
In 1977 lukte het me om aan een dergelijk bezoek deel te nemen, hoewel ik niet tot een politieke jongerenorganisatie behoorde. Onze delegatie bouwde vriendschappelijke banden op in een studentenwerkkamp dat in de oblast Toela een gigantische koeienstal bouwde met geen zwaarder gereedschap dan schoppen. Twee sociaaldemocraten en ik werden als kaf terzijde geschoven toen we het waagden te vragen waarom ons verblijf in het kamp plotseling met een week was verlengd. De leider van de delegatie, Marjo Hirsimäki van de Centrumpartij (‘Suomen Keskusta’), de leider van de subgroep van de Nationale Coalitiepartij (de belangrijkste rechtse partij, waartoe Stubb vóór zijn presidentschap behoorde), en vele andere Finnen in het kamp namen ons ons slecht gedrag zeer kwalijk. Zo goede vrienden bleken ze te zijn van de Sovjets. Hirsimäki onderscheidde zich in dat opzicht door naar de Sovjet-ambassade in Helsinki te gaan om zich te verontschuldigen voor onze ongepaste vragen.
Indien de Sovjet-Unie niet was ingestort, zouden de vaardigheden van dat land om Finse politici te coöpteren zich waarschijnlijk verder hebben ontwikkeld. Dan zouden jonge mannen zoals Stubb, die een leiderschapscarrière ambieerden, zijn ondergedompeld in een volledig andere reeks "waarden".
Dit vertaalde artikel verscheen op 'Subtrack'.