Op zondag 12 april zijn er verkiezingen in Hongarije. Er wordt gestemd voor alle 199 zetels van de Nationale Vergadering en de rechts-nationalistische premier Viktor Orbán –die al 16 jaar de politieke macht in handen heeft- streeft naar een vijfde ambtstermijn (red.).
Welke andere Europese regeringsleider kan zeggen dat hij de favoriet is van zowel VS-president Trump als zijn Russische ambtsgenoot Poetin? Als ideologische broeder van beiden, kan alleen Viktor Orbán dat. De Hongaarse parlementsverkiezingen boeien ook al daarom Moskou en Washington evenzeer als Brussel en de Hongaren. Er staat veel op het spel. J.D. Vance, vicepresident van de VS, is de EU in Boedapest komen beschuldigen van inmenging in de verkiezingen, terwijl hij zelf campagne kwam voeren. Moskou is discreter, maar zwaait met de wortel van goedkope energie om kiezers voor de Fidesz van Orbán te doen stemmen.
Bij de Europese Unie hopen ze met de verkiezingen van zondag 12 april af te geraken van een lastpost die onder meer de hulp aan Oekraïne blokkeert. Kiev rekent op het einde van de Hongaarse blokkade, Moskou hoopt het tegendeel. Samen met Moskou hoopt de rest van extreemrechts in Europa dat het Hongaars model laat zien hoe een rechts autoritair regime stand kan houden. Het hangt allemaal af van de Hongaarse kiezers, ook kiezers van buiten de grenzen van het land.
Uithangbord
Orbán maakte van Hongarije een uithangbord en boegbeeld van het zogenaamde “illiberalisme”: de gestage afbraak van democratische regels. Autoritaire leiders hebben doorgaans twee sectoren in het vizier in de hoop hun greep op de macht te bestendigen: justitie en media. Dat was vorige eeuw ook zo in Italië, met Silvio Berlusconi, die echter botste op een samenleving die weerstand bood. Orbán volgt datzelfde patroon - tot vijf jaar geleden onder het welwillend oog van de Europese Volkspartij (de fractie van centrumrechtse en christendemocratische partijen in het Europees parlement), waarvan Berlusconi een pijler was.
Viktor Orbán heeft de voorbije 16 jaar aan versneld tempo de justitie aan zijn politieke macht onderworpen, iets wat zijn Italiaanse geestesgenoot, premier Giorgia Meloni, hem tracht na te doen. Hij heeft van de overheidsmedia spreekbuizen gemaakt van zijn partij, Fidesz en bevriende rijkaards hebben de hand gelegd op het grootste deel van de privé-media. Dat is erg belangrijk in verkiezingstijd.
Tegelijk heeft Fidesz de bestaande instellingen volledig met eigen mensen gevuld en nieuwe opgericht die er allemaal moeten voor zorgen dat Fidesz diepgeworteld zit in staatsstructuren, zelfs in het geval dat de verkiezingen een tegenvaller worden. Daarbij wordt gekeken naar Polen, waar de rechts-nationalistische PiS in oktober 2023 wel de parlementsverkiezingen verloor, maar sindsdien de werking van de regering Donald Tusk blokkeert met haar greep op justitie en media, en met haar winst bij de presidentsverkiezingen vorig jaar.
Verscheidene Hongaarse peilingen voorspellen dat Tisza, de partij van uitdager en gewezen Fidesz-militant Péter Magyar, stevig voorligt op Fidesz. Regeringsgezinde peilingen voorspellen dan weer het tegenovergestelde, iedereen lijkt zijn wensen voor werkelijkheid te nemen.
De uitdager
Magyars campagne doorbreekt alleszins de slapte van vorige verkiezingscampagnes waarin Fidesz allesoverheersend was. De oppositie, dat waren vooral resten van links en van liberale groepen, naast de restanten van het uiterst rechtse Jobbik dat ooit bloeide door campagnes gericht tegen de Roma. In 2022 had dat disparate gezelschap zich verzameld rond één kandidaat-premier, de conservatieve Peter Marki-Zay wiens vage programma slechts een derde van de kiezers aantrok. Fidesz won erg overtuigend.
Péter Magyar heeft het met Tisza anders aangepakt. Hij liet de politici van de bestaande partijen links liggen en pakt uit met kandidaten zonder politiek verleden, in tegenstelling tot zijn eigen voorgeschiedenis: hij brak in 2024 met Fidesz, maar niet met de conservatieve ideeën ervan. De misprezen politici kijken toe en leggen er zich bij neer. Magyar trekt met zijn campagne makkelijk stedelingen en jongeren aan die maar één ding willen: Orbán buiten. Let er terloops op dat politiek links zo goed als verzwonden is, net als in de andere landen van de Visegrad-groep, Polen, Slovakije en Tsjechië.
Magyars grote troefkaart is dus zijn oppositie tegen Orbán, en diens corruptie en nepotisme. Magyar spitste zich in het begin toe op een zaak waar zijn ex-echtgenote als minister van Justitie mee te maken had: het toedekken van een seksschandaal in een kindertehuis. Inzake corruptie kan hij verwijzen naar ‘Transparency International’ dat Hongarije als kampioen binnen de EU vermeldt.
Het is de gewone gang van zaken in Hongarije dat grote overheidscontracten zonder meer worden toegewezen aan met Fidesz bevriende ondernemingen. Sommige daarvan zijn in handen van Istvan Tiborcz, schoonzoon van de premier. Een door miljoenen kijkers geziene documentaire, ‘De Dynastie’, brengt de erg luxueuze levensstijl van Orbán, familie en vrienden op het scherm.
Magyar legt uit dat corruptie een van de redenen is voor de stagnatie van de Hongaarse economie. Al enkele jaren is er nauwelijks groei - vorig jaar bedroeg die 0,4%. Orbán had nochtans beloofd dat de goede relaties met Rusland en China grote welvaart zouden brengen. Maar onder meer in de grote fabriek van de Chinese batterijreus CATL zien de Hongaren vooral Chinese ingenieurs en andere kaderleden aan het werk. De batterijenfabriek van Samsung in Göd komt in het nieuws met het gebruik van het zeer vervuilende product N-methyl-2-pyrrolidon, dat door de EU is gecatalogeerd als kankerverwekkend. Bovendien worden ook daar meer buitenlandse dan Hongaarse arbeidskrachten ingeschakeld. Het bedrijf heeft volgens activisten de belofte gekregen, net als andere investeerders, dat er geen vakbonden komen.
Weerwerk
Fidesz tracht de gemoederen rond deze kwesties te bedaren en stelt tegenover de beperkte economische groei de sociale voordelen die de regering toekent. Er is een tekort aan arbeidskrachten -een gevolg van uitwijking en lage geboortecijfers- waardoor de lonen gevoelig stijgen, maar de prijzen eveneens. Om dat te temperen heeft de regering prijscontroles ingevoerd en de gepensioneerden een extra maand pensioen uitbetaald. Bovendien, aldus Fidesz, zorgen de goede relaties met Moskou voor betaalbare energie.
Dan zijn er ook nog de gezinspremies, naar het model van PiS in Polen die een deel van haar succes aan de gezinstoelagen heeft te danken. Orbán hoopte met toelagen voor moeders het geboortecijfer op te krikken. Maar evenmin als mede-nataliste Meloni slaagt hij in dat opzet.
Fidesz heeft nog een andere troef. Zoals Meloni doet in Italië en zoals Trump in de VS, wordt er met het kiesstelsel geknoeid. De regering heeft de regels zodanig gewijzigd dat er nu een groter deel van de parlementszetels wordt toegewezen op basis van een meerderheidsstelsel, d.w.z. wie de meeste stemmen krijgt in een district, wint alle zetels van dat district. De zetelverdeling is dus minder evenredig ten opzichte van de landelijke stemmen. Naar VS-model is er ook gesleuteld aan de grenzen van kiesdistricten met het oog op de bevoordeling van een bepaalde partij, het beruchte ‘gerrymandering’ - in dit geval uiteraard in het voordeel van Fidesz. Er is berekend dat Tisza minstens 5% meer stemmen dan Fidesz moet halen om aan een meerderheid te geraken.
Observatoren
Dan blijft nog de vraag in hoeverre de verkiezingen zelf gemanipuleerd kunnen worden. Er zijn enkele bedenkingen bij de ploegen verkiezingswaarnemers die gaan observeren. Er zijn twee ploegen van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). In één daarvan bekleedt Daria Bojarskaja, die vroeger nog tolk was voor de Russische president Vladimir Poetin, een sleutelpositie. Voor sommigen is dat voldoende om te spreken over ‘Russische hybride oorlogsvoering’, wat die term ook moge betekenen.
Daarnaast is er een internationale observatiemissie van de ‘Liberty Coalition for a Free and Fair Election’ (LCFFE), met supporters van Trumps MAGA-beweging die erop uit zijn EU-bemoeienissen aan te klagen om bij een Fidesz-nederlaag de uitslag te kunnen betwisten. Of dat veel zal uitmaken is de vraag. Opposanten wijzen veel vaker op gewortelde Fidesz-praktijken zoals intimidatie en stemmen kopen, vooral in delen van het platteland en bij de Roma (ongeveer 7% van de bevolking). Fidesz werkt in die gemeenschappen met beloften van werk en toelagen, en met dreigementen om die af te nemen.
Orbán heeft ook nog enkele troeven buiten de grenzen. Etnische Hongaren in de buurlanden, vooral in Slovakije, Roemenië en Servië, zijn staatsburgers met stemrecht, evenals de Hongaren van Transkarpatië, een stukje Oekraïne. Ze leven in de gebieden die Hongarije verloor met het Verdrag van Trianon aan het eind van Wereldoorlog I - wat nog altijd diep nawerkt en tot vandaag een rol speelt in de Hongaarse politiek. Ze kunnen alleen stemmen voor de nationale lijsten met evenredige verdeling. Orbán heeft hen opgeroepen massaal deel te nemen, want hun stemmen kunnen eventueel de doorslag geven, wat 12 april extra spannend maakt.
Dit artikel verscheen eerder op Uitpers.