Dit is geen artikel van onze redactie. Het werd ons aangereikt door 'Chinaquare' en we besloten het te publiceren omdat het een andere kijk op de Chinese buitenlandse politiek brengt dan wat de klassieke media ons traditioneel voorschotelen (nvdr.)
Waarom heeft China zich buiten de oorlog in Iran gehouden? Deze vraag brengt zowel de mainstreammedia als de linkse commentatoren die China zien als een rivaal van de VS om de wereldheerschappij, in de war. Zou de toekomstige wereldheerser zijn bondgenoot niet te hulp moeten schieten nu zijn eigen expansionistische plannen door de VS-oorlog worden bedreigd?
Voor alle duidelijkheid: de strategie van Donald Trump is wel degelijk gericht tegen China.
De Nationale Veiligheidsstrategie 2025 van de VS, met haar focus op het westelijk halfrond, werd gezien als een verschuiving weg van de Indo-Pacifische regio. In feite was de ‘Donroe’-blokkade van Chinese investeringen in Latijns-Amerika specifiek bedoeld om de BRICS-groep te vernietigen.
De Nationale Defensiestrategie van januari 2026 maakte duidelijk wat volgens Washington de veiligheid van de VS bedreigt: direct na zorgen om de binnenlandse veiligheid, kwam China, gevolgd door Rusland, Iran en Noord-Korea. Net zoals veel van Joe Bidens hoge functionarissen zien Trump & co deze landen duidelijk als “de gevaarlijkste alliantie sinds de Tweede Wereldoorlog”: wat als ze allemaal samen zouden toeslaan tegen het Westen?
Dit perspectief vormt de rechtvaardiging voor een snelle militarisering en oorlogsvoorbereidingen, maar staat nu voor een uitdaging: waarom neemt China, de belangrijkste macht achter het 'dodelijke kwartet', niet het voortouw om zijn bondgenoot en vriend Iran te verdedigen?
De armzalige berusting van de VN-Veiligheidsraad, die zijn verantwoordelijkheden voor Palestina aan Trumps ‘Vredesraad’ overdroeg, gaf een steuntje aan de ontketening van Trumps wereldwijde ravage. Benjamin Netanyahu greep op zijn beurt de kans aan om voluit te gaan voor Groot-Israël. Maar voor beide machten was actie in feite noodzakelijk – hun plannen voor respectievelijk mondiale en regionale hegemonie stonden op het spel.
In juni 2025 was een nieuwe fase van het Chinese ‘Belt and Road Initiative’ (BRI) van start gegaan met de ingebruikname van de spoorlijn tussen Iran en China. Deze directe verbinding tussen Iran, Centraal-Azië en China biedt een alternatieve economische corridor voor de export van olie en minerale delfstoffen, waarmee de VS-sancties en maritieme knelpunten zoals de Straat van Malakka kunnen worden omzeild.
In september 2025 vond vervolgens de top van de Shanghai-samenwerkingsorganisatie plaats in Tianjin, die de groeiende relevantie onderstreepte van deze organisatie voor het Midden-Oosten. Iran was in 2023 volwaardig lid geworden, terwijl Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Egypte in 2022 partners waren geworden.
Naast Egypte, Iran, Pakistan en Turkije, evenals India en Rusland, waren op de top in Tianjin ook Cambodja, Vietnam, Laos en een vertegenwoordiger van de Associatie van Zuidoost-Aziatische Naties (ASEAN) aanwezig (Indonesië zou aanwezig zijn, maar binnenlandse problemen weerhielden de premier ervan te komen).
Er tekende zich nu een nieuwe belangrijke corridor af tussen de snelgroeiende en moderniserende regio’s van het Midden-Oosten/West-Azië en Zuidoost-Azië, verbonden via een hogesnelheidsspoorlijn door West-China. De 21e eeuw werd herschapen.
Zowel mainstreamcommentatoren als linkse critici menen dat de passiviteit van China te wijten is aan een gebrek aan militaire capaciteit: het land beschikt simpelweg niet over de basissen, de vooruitgeschoven munitievoorraden en de langdurige militaire akkoorden die de VS in de loop van decennia heeft opgebouwd.
Toch blijven zij China zien als de rivaal in spe, die zijn kracht aan het opbouwen is. Het decennialange verzet van Beijing tegen blokvorming, zijn verzekeringen dat het nooit een overheerser zal worden, zijn afwijzing van militaire allianties, zijn verwerping van een G2-machtsdeling met de VS (twee machtenwereld) – het wordt allemaal afgedaan als propaganda die bedoeld is om anderen in zijn eigen invloedssfeer te lokken.
China heeft zich in het kader van de Iran-oorlog echter allesbehalve passief opgesteld. Nadat de VN-Veiligheidsraad had nagelaten Trumps oorlog als illegaal te bestempelen en alle schuld bij Iran legde, zette China nog meer in op diplomatie. Er werd een speciale gezant naar de regio gestuurd, terwijl de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi meerdere telefoongesprekken voerde -met de Golfstaten, Rusland, Iran en Israël, en vervolgens met Kaja Kallas, de Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken, en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz om de boodschap over te brengen dat er in de regio steun is voor het internationaal recht en een staakt-het-vuren.
Daarna overlegde China met Pakistan, dat van zijn kant al gesprekken had gevoerd met Egypte, Turkije en Saoedi-Arabië. Samen stelden China en Pakistan een vredesplan van vijf punten op, dat onder meer de stopzetting van de vijandelijkheden, de bescherming van burgers, het herstel van de maritieme veiligheid en het primaat van het internationaal recht omvatte.
Het zes-puntenplan dat China en Brazilië in mei 2024 hadden opgesteld voor een politieke oplossing van de crisis in Oekraïne was door de westerse mogendheden nog terzijde geschoven, ondanks steun vanuit het Mondiale Zuiden.
Dit keer had China lering getrokken uit het verleden en zorgde het ervoor dat er bij de belangrijkste spelers een draagvlak was gecreëerd voordat het plan werd aangekondigd. Ook het diplomatieke werk in de VN-Veiligheidsraad was cruciaal om momentum te creëren voor bemiddeling, waarbij Rusland en China hun veto uitspraken tegen een resolutie die opriep tot interventie om de Straat van Hormuz te openen.
Enkele uren later, terwijl Trump aan het dreigen sloeg dat hij de Iraanse beschaving zou vernietigen, verklaarde Pakistan dat de vijandelijkheden zouden worden opgeschort en dat er onderhandelingen zouden beginnen.
Tijdens de Veiligheidsconferentie van München in februari had Rubio zwaar uitgehaald naar de VN: de organisatie had gefaald in Gaza, gefaald in Oekraïne en gefaald de radicale sjiitische geestelijken in Iran aan te pakken. De VS daarentegen -zo beweerde hij- boekte wel succes, onbelemmerd door “de abstracties van het internationaal recht”. De Iran-oorlog bracht de wereld nu op een keerpunt tussen diplomatie en oorlog.
Toen ze gebruik maakten van hun vetorecht verwezen zowel Rusland als China naar het feit dat zij zich in 2011 niet hadden verzet tegen de door de VS geleide bombardementen op Libië, waardoor een groot deel van Noord-Afrika in chaos zou vervallen. Nogmaals een mislukking in de VN-Veiligheidsraad zou de deur hebben geopend voor wereldwijde chaos. Rusland en China blokkeerden nu de poging om de imperialistische interventie in de Straat van Hormuz te legitimeren en versperden zo de door fascisten gesteunde oorlogsstokers de weg.
De combinatie van multilaterale druk en Iraans verzet heeft de VS aan de onderhandelingstafel gebracht, waardoor een afglijden naar een Derde Wereldoorlog is voorkomen.
Oorlogen herschikken regio’s. Ze hebben de kracht om de wereldorde te hertekenen. De oorlog in Iran zet nieuwe trends in gang die landen ertoe aanzetten om hun afhankelijkheid van olie en gas uit het Midden-Oosten af te bouwen en hun groene transitie te versnellen – daarvoor zullen ze de hulp van China nodig hebben.
De deal van de Golfstaten met de VS -veiligheid in ruil voor VS-basissen en enorme wapenaankopen- heeft hen in de vuurlinie geplaatst. Op zoek naar een meer zelfvoorzienende manier om hun veiligheid te verzekeren, zullen ze misschien hun eigen militair-industriële basis opbouwen – en met zo’n agressief Israëlisch regime en een meer vastberaden Iran doemt de kwestie van nucleaire proliferatie steeds nadrukkelijker op in de regio. Maar nu de VS op allerlei manieren in verval raakt, hebben ook nieuwe ontwikkelingen invloed op de herschikking van de regio. Er kwam een toenadering tussen Saoedi-Arabië en Iran, bemiddeld door China. Beijing trad opnieuw op als bemiddelaar bij de verzoening tussen de Palestijnse groeperingen. En Turkije, Egypte, Saoedi-Arabië en Pakistan -allemaal leden van het Belt and Road Initiative- willen nu meer verantwoordelijkheid nemen om naar vrede te streven.
Wat het Midden-Oosten echt nodig heeft, is een nieuwe regionale, op samenwerking gebaseerde veiligheidsregeling – en die moeten deze buurlanden zelf tot stand brengen. China wil geen oplossingen opdringen: het vredesplan van China en Pakistan lijkt misschien vaag, maar het is niet louter loze retoriek. Het fungeert veeleer als een slogan die de richting aangeeft en die regionale staten en bewegingen mobiliseert om zich te focussen op de onderliggende oorzaken van het conflict. Tegelijkertijd vestigt het plan de aandacht van de wereld op de noodzaak om de rol van de VN te hernieuwen.
Als China tussenbeide was gekomen om Iran te ‘verdedigen’, zou dit de spanningen inderdaad hebben laten escaleren en de wereld in een Derde Wereldoorlog hebben gestort. China kiest in plaats daarvan voor een andere aanpak: het wil een klimaat creëren dat vrede mogelijk maakt. Via de BRI en met intensievere diplomatie speelt Beijing in op de multipolaire trend om stappen aan te moedigen van staten en regio’s in de richting van strategische autonomie. Zo zullen landen meer ruimte krijgen om hun eigen soevereiniteit te bevorderen, niet ten koste van elkaar, maar door op een meer gelijkwaardige basis internationaal met elkaar om te gaan - als alternatief voor de westerse patronen van overheersing en ondergeschiktheid.
Trump is nu begonnen (dit artikel werd eerst gepubliceerd op 16 april, nvdr.) met het blokkeren van de Straat van Hormuz, waardoor het broze staakt-het-vuren in gevaar komt. China haalt ongeveer een derde van zijn olie-import en een kwart van zijn gasimport uit het Midden-Oosten, dus blijkbaar wil Trump “druk uitoefenen op Iran, én druk uitoefenen op China om zo druk uit te oefenen op Iran”.
De Britse premier Starmer heeft het sturen van oorlogsschepen uitgesloten, maar met zijn nieuwe militair-diplomatieke coalitie wil hij duidelijk het behoud van een regionale rol voor Europese NAVO-leden nastreven. Dat moet de staten in het Midden-Oosten verdeeld houden om beter over hen te kunnen blijven heersen.
Trump zal Xi Jinping half mei ontmoeten en hij wil dat als winnaar doen, niet als verliezer. Er kan in vier weken veel gebeuren. Terwijl de oorlog van de VS en Israël voortduurt, blijft de keuze tussen eenzijdige agressie en een multipolaire vrede op het scherp van de snede. Het kan zijn dat de aandacht van de oorlog nu zal verschuiven naar de verhouding tussen de VS en China.
Dit door Dirk Nimmegeers vertaalde artikel verscheen als opiniestuk in 'The Morning Star' (16/04/2026).