Geruchten, ontzettend veel geruchten. Iedereen weet wel ‘iets’ over wat er rond Cuba gebeurt vandaag. De VS-minister van Buitenlandse Zaken met Cubaanse roots, Marco Rubio, zou de nieuwe president worden. Er zou onderhandeld worden met een achterneef van de Castro’s. Rusland zou van plan zijn olie te sturen. China zou zonnepanelen sturen. Er zou onderhandeld worden in Mexico.
Slechts één feit is zeker: de koord rond Cuba’s nek wordt aangetrokken door de VS met een strenge economische blokkade, met name de olieleveringen aan het land worden volledig afgesneden. Wellicht denkt Marco Rubio dat hij het land langzaam kan wurgen. Want zonder energie kan niemand overleven. Fabrieken draaien niet, de voedselproductie valt stil, ziekenhuizen vallen uit, er kunnen geen chirurgische ingrepen meer worden uitgevoerd, scholen gaan dicht, bussen en treinen staan stil, het vuilnis in de straten stapelt zich op.
Hoe dit moet aflopen is minder duidelijk: een volksopstand? Een migratiegolf richting Florida? Veralgemeend geweld? Of een collectieve zelfmoord?
De Cubaanse president Diaz Canel blijft herhalen dat hij best bereid is te praten met de VS -“zonder druk, met respect voor onze soevereiniteit en zelfbeschikking”-, maar er komt geen antwoord. Bemiddelaars, waarbij gedacht wordt aan Mexico of het Vaticaan, zijn niet nodig. Niets staat in de weg van rechtstreekse gesprekken, maar ze vinden niet plaats.
Er wordt wel onderhandeld tussen Mexico en de VS. Mexico is best bereid om olie te sturen naar Cuba. Het deed dat de afgelopen jaren trouwens geregeld, met gewone commerciële contracten of als humanitaire hulp. Sinds Trumps decreet van enkele weken geleden, dat sancties oplegt aan elk land dat olie aan Cuba verkoopt of levert, wordt Mexico echter bedreigd met hogere importtarieven en is het gestopt met de olieleveringen. Mexico staat zwak op dit ogenblik, want er moet ook met de VS onderhandeld worden over de vernieuwing van het Noord-Amerikaans Vrijhandelsakkoord (NAFTA), waarvan erg veel afhangt voor het land. Voorlopig kan Mexico enkel humanitaire hulp sturen (afgelopen week leverde het 814 ton), en een luchtbrug voor die hulp voorstellen.
De VS zelf levert trouwens ook humanitaire hulp, om zijn ‘goede wil’ te tonen. “We zullen vriendelijk zijn tegen Cuba”, aldus Trump. Chili gaat eveneens noodhulp sturen. Intussen brengt een internationale coalitie van vakbonden, grassroots-organisaties en bewegingen (waaronder ‘Progressive International’) een flotilla op de been om humanitaire goederen naar Cuba te brengen. Daarmee is Cuba voorlopig niet gered. Niet alleen is de hulp ruim onvoldoende om de noden te dekken, er is ook geen benzine is om de hulpgoederen over het land te verdelen. De honger blijft dus. Ook om de binnenlandse productie naar de steden te brengen zijn er geen vrachtwagens - de honger blijft.
Het toerisme, dat de afgelopen jaren al zware klappen kreeg (min 70% sinds 2018), valt nu helemaal stil. Luchtvaartmaatschappijen die in Cuba geen kerosine meer kunnen kopen, schorten hun vluchten op of tanken ergens in de buurt. Er zijn noodmaatregelen genomen in Cuba om de schaarse resterende energie zo goed mogelijk te verdelen. Minder bussen en treinen, kantoren op halve kracht, scholen en universiteiten op afstand. Tel daar nog bij dat de bestaande elektriciteitscentrales verouderd zijn en geregeld uitvallen. Tot overmaat van ramp is deze week brand uitgebroken in de grootste raffinaderij van het land. Oorzaak onbekend.
“Trump, dat is niets bijzonders”, zo hoor je in de straten van Havana. We hebben al zoveel meegemaakt. Ook dit doorstaan we wel. Toch kan het niet anders dan dat de bevolking naar een normaal leven snakt, met brood op de plank. De enige uitweg tot hiertoe was emigratie, maar ook die deur is gesloten. Nicaragua, dat de bui al voelt hangen, schortte vorige week de visumvrije toegang voor Cubanen op. Het land vormt de belangrijkste route voor Cubanen die naar de VS proberen te emigreren. Washington stuurde maandag 9 februari ook een groep van 170 in de VS opgepakte Cubaanse immigranten terug naar het Caraïbische eiland. Het was de eerste deportatievlucht naar Cuba van 2026. De afgelopen jaren is het bevolkingsaantal op het eiland teruggevallen door emigratie.
Economische sancties als wapen
Een wurggreep is een wurggreep. Cuba en de Cubanen zijn bijzonder veerkrachtig, maar dat is niet eindeloos. Er bestaat op het eiland een bijzonder sterke verzets- en anti-imperialistische cultuur. Maar met een lege maag hou je dat niet lang vol.
De peetvader van de Cubaanse cultuur, schrijver en voorzitter van ‘Casa de las Américas’ Abel Prieto, wijst erop dat wanneer deze soft-coup tegen Cuba slaagt, niemand in de wereld nog veilig is. “Trump denkt dat hij god is en dat hij alles mag”. Voor Trump gelden geen regels. Hij staat boven alles. Maar: “Als het socialisme verliest, dan is het land verloren”. Het is volgens Prieto een ongelijke strijd, want “zij kunnen grenzeloos liegen” en links heeft het ‘nadeel’ van zijn ethiek. “Wij willen rekening houden met de mensen, wij willen rechtvaardigheid en streven naar waarheid”.
Hoe sterk Marco Rubio ook staat, hij zal toch rekening moeten houden met enkele grenzen. Het volk werkelijk uithongeren zal ook in de VS veel weerstand oproepen. En een militaire invasie met onvermijdelijk grote verliezen kan hij zich niet veroorloven. Toegeven op enkele essentiële punten en zoeken naar een oplossing à la Venezuela -zie de geruchten over de achterneef van Fidel en Raúl Castro- kan hem de steun kosten van de sterke, fanatieke anti-Cuba lobby in Florida. Het wordt ook voor hem dansen op een slap koord.
Cuba is Venezuela niet, en het is geen land als een ander. Al meer dan 60 jaar wordt het eiland onder druk gezet door de VS met een economisch embargo. Dat heeft Cuba al tientallen miljarden gekost, want onder een embargo kan je nog steeds veel kopen, maar wel veel duurder. En je hebt VS-dollars nodig. Er wordt veel romantiek verkocht rond de socialistische revolutie, wat echt niet nodig is. Wat de VS steekt, is dat een land opkomt voor zichzelf, dat het kan zorgen voor waardigheid, dat het kan tonen dat een ander systeem wel degelijk mogelijk is. Gewoon door te bestaan en vol te houden, toont Cuba hoe obsceen het kapitalisme wel is en hoe het elke dag nog erger wordt. Het Cubaanse volk maakte een socialistische revolutie, en dat mag niet.
Tot nog toe wordt vooral druk uitgeoefend op de landen in de regio. Guatemala, Guyana en Saint Vincent en de Grenadines hebben hun contracten voor medische zorg met Cuba al opgezegd. Dat betekent alweer minder inkomsten voor het eiland.
Mexico en Rusland wijzen erop dat deze wurggreep volkomen illegaal is. Men kan sancties nemen tegen een land, met toestemming van de Verenigde Naties (VN), maar men kan geen bevolking uithongeren. Al tientallen jaren wordt binnen de Algemene Vergadering van de VN met een overweldigende meerderheid gevraagd om het embargo tegen Cuba op te heffen. Het mensenrechtenbureau van de VN (CHCHR) veroordeelde afgelopen donderdag Trumps brandstofblokkade. Ook in het Congres in Washington kwam er vorige week een oproep om de Monroe-doctrine -het principe waarmee de VS Latijns-Amerika tot hun invloedssfeer verklaarde (door Trump inmiddels omgedoopt tot de Donroe-doctrine)- te begraven. Tot zover de solidariteit.
De Latijns-Amerikaanse ultrarechterzijde steunt de VS. Rosa María Payá, de dochter van de gekend Cubaanse dissident Oswaldo Payá en lid van het Inter-Amerikaans Comité voor de Mensenrechten (IACHR), kwam onlangs -tegen alle regels van het IACHR in- naar Mexico voor een optreden aan de ‘Universiteit van de Vrijheid’ van miljardair Salinas Pliego. Om er te pleiten tégen Cuba uiteraard. De Mexicaanse presidente Sheinbaum tekende protest aan. Rosa María Payá is overigens ook een goede vriendin van de rechtse Venezolaanse oppositiefiguur María Corina Machado.
Het is moeilijk te voorspellen hoe dit alles afloopt. Het Cubaanse volk is in ieder geval het grootste slachtoffer. Eens te meer moet erop gehamerd worden dat conflicten met diplomatie kunnen en moeten worden opgelost. Wat Trump ook zegt, Cuba is geenszins een bedreiging voor de VS. De enige militaire basis op het eiland is van de VS zelf, Guantánamo. Hoeveel kritiek sommigen ook mogen hebben op het Cubaanse regime, hier geldt, net als in het geval van Venezuela, het internationale recht. Een volk verhongeren is geen diplomatie, dat is terrorisme en dat is een oorlogsmisdaad.
Dit artikel verscheen eerder op Uitpers.