VStroepenIrak
Foto: www.catalog.archives.gov/id/6667912;CC0 License
De VS-oorlog in Afghanistan loopt ten einde, maar wat met Irak en Iran? 
Artikel
10 minuten

Terwijl Biden zich houdt aan de terugtrekking uit Afghanistan, lanceert hij luchtaanvallen in Irak en stelt hij een terugkeer naar de nucleaire deal met Iran uit. 

In de luchtmachtbasis van Bagram -tot voor kort het hoofdkwartier van 20 jaar VS-bezetting- snuisteren al Afghaanse schroothandelaren op het kerkhof van achtergelaten Amerikaans militair materieel. Afghaanse functionarissen zeggen dat de laatste VS-troepen Bagram in het holst van de nacht verlaten hebben, zonder kennisgeving of coördinatie.

De Taliban is zijn controle over honderden districten aan een sneltempo aan het uitbreiden, doorgaans via onderhandelingen met de plaatselijke stam-ouderen, maar als de troepen loyaal aan de regering in Kaboel hun buitenposten en wapens niet willen overgeven, ook met geweld. 

Een paar weken geleden controleerde de Taliban ongeveer een kwart van het land. Ondertussen is dat minstens al een derde. Ze nemen de grensposten en grote delen van het grondgebied in het noorden van het land over, waaronder territoria die bolwerken waren van de Noordelijke Alliantie - een samengestelde militie die de Taliban in de late jaren 1990 belette om het land volledig onder zijn bestuur te krijgen.

Mensen van goede wil over heel de wereld hopen op een vredevolle toekomst voor de bevolking van Afghanistan, maar de enige legitieme rol die de VS daar nu nog kan vervullen, is het betalen van herstelvergoedingen -in wat voor vorm dan ook- voor de schade die het heeft aangericht en het lijden en de doden die het heeft veroorzaakt.

De enige legitieme rol die de VS nog kan vervullen in Afghanistan, is het betalen van herstelvergoedingen voor de immense aangerichte schade.

De Amerikaanse politieke klasse en de bedrijfsmedia overwegen de mogelijkheid dat de VS van “over de horizon” (zonder zelf aanwezig te zijn in het land) kan blijven bombarderen en Afghanen doden, maar deze gedachte zou gestaakt moeten worden. De VS en zijn corrupte marionettenregering hebben de oorlog verloren. Nu is het aan de Afghanen om hun toekomst vorm te geven.

Maar hoe zit met die andere eindeloze Amerikaanse plaats delict: Irak? De Amerikaanse bedrijfsmedia vermeldden Irak alleen toen onze leiders plotseling beslisten dat de meer dan 
150.000 bommen en raketten die ze al sinds 2001 droppen op Irak en Syrië, niet volstonden. Ze redeneerden dat een aantal extra bommen op de Iraanse bondgenoten in Irak, de haviken in Washington zou sussen zonder een grootschalige oorlog met Iran te starten.

Maar voor 40 miljoen Irakezen, evenals voor 40 miljoen Afghanen zijn de slagvelden van de VS hun land, niet gewoon een occasioneel nieuwsbericht. Ze leven hun hele bestaan onder de aanhoudende impact van de massavernietigingsoorlogen van de neo-conservatieven. 

Jonge Irakezen trokken in 2019 de straat op om te protesteren tegen de corrupte regering van bannelingen aan wie de VS hun land en zijn olierijkdommen overhandigde. Het protest van 2019 was gericht tegen de corruptie van de Iraakse regering, tegen haar falen om de bevolking te voorzien van jobs en basisdiensten, maar ook tegen de onderliggende zelfzuchtige buitenlandse invloeden van de Verenigde Staten en Iran op elke Iraakse regering sinds de invasie van 2003.

In mei 2020 werd een nieuwe regering gevormd onder leiding van de Brits-Iraakse premier Mustafa al-Kadhimi, die voordien aan het hoofd stond van de Iraakse Inlichtingendienst en daarvoor journalist en redacteur was voor de in de VS gevestigde Arabische nieuwssite Al-Monitor.

Ondanks zijn westerse achtergrond, heeft al-Kadhimi onderzoeken opgestart naar de verduistering van 150 miljard dollar aan Iraakse olie-inkomsten door vorige regeringen, die voornamelijk bestonden uit voormalige in het Westen-gevestigde bannelingen zoals hijzelf. En hij doet zijn best om zijn land ervan te behoeden, na alles wat het al heeft meegemaakt, de frontlijn te worden in een nieuwe VS-oorlog tegen Iran. 

Kadhimi doet zijn best om zijn land ervan te behoeden de frontlijn te worden in een nieuwe VS-oorlog tegen Iran.

De recente Amerikaanse luchtaanvallen in Irak viseerden de al-Hashd ash-Sha'bi (PMF), een troepenmacht gevormd in 2014 ter bestrijding van de Islamitische Staat (IS) – de gestoorde religieuze groepering die ontsproot aan het besluit van de VS (amper 10 jaar na 9/11), om al-Qaeda te bewapenen en in te zetten in een westerse proxy-oorlog tegen Syrië.

De PMF bestaat nu uit zo’n 130.000 troepen verdeeld over ten minste 40 verschillende eenheden. De meeste militieleden werden gerekruteerd door pro-Iraanse Iraakse politieke partijen en groepen, maar ze maken een integraal deel uit van de Iraakse strijdkrachten en worden erkend om hun cruciale rol in de strijd tegen IS.

In de westerse media worden de PMF-eenheden voorgesteld als milities die door Iran aan en uit gezet kunnen worden als een wapen tegen de Verenigde Staten, maar deze eenheden hebben hun eigen belangen en besluitvormingsstructuren. Wanneer Iran de spanningen met de VS probeerde te kalmeren, kon het de PMF niet altijd controleren. Generaal Haider al-Afghani, de officier van de Iraanse Revolutionaire die verantwoordelijk is voor de coördinatie met de PMF, vroeg niet zo lang geleden een transfer uit Irak aan, omdat de PMF geen aandacht aan hem besteedt. 

Sinds de VS-moord in Irak op de Iraanse generaal Qassem Soleimani en PMF-commandant Abu Mahdi al-Muhandis in januari 2020 (met een gerichte drone-aanval), zijn de PMF-eenheden vastbesloten om de laatste overgebleven Amerikaanse troepen uit het land te verdrijven.

Na de moordaanslag keurde het Iraaks parlement een resolutie goed waarin het VS-leger opgeroepen wordt om Irak te verlaten. Na de Amerikaanse luchtaanvallen tegen de PMF-eenheden in februari, kwamen de VS en Irak begin april overeen dat de VS-gevechtstroepen snel teruggetrokken zouden worden.

Geen terugtrekking uit Irak in zicht

Er werd echter geen datum vastgelegd en er werd geen gedetailleerde overeenkomst ondertekend. Veel Irakezen geloven niet dat de VS-troepen zullen vertrekken, noch hebben ze er vertrouwen in dat de Kadhimi-regering hun vertrek zal afdwingen.

Naarmate de tijd verstrijkt zonder formele overeenkomst, verzetten sommige PMF-troepen zich tegen de oproepen tot kalmte van hun eigen regering en Iran, en voeren ze de aanvallen tegen VS-soldaten op. Tegelijkertijd hebben de aan de gang zijnde gesprekken in Wenen over de nucleaire deal met Iran (JCPOA) de angst opgewekt bij PMF-commandanten dat Iran hen zou kunnen opofferen als een pion in een heronderhandelde nucleaire deal met de Verenigde Staten.

Dus in het belang van hun overleving zijn de PMF-commandanten zich onafhankelijker gaan opstellen van Iran, en hebben ze een nauwere relatie gecultiveerd met eerste minister Kadhimi. Dit werd aangetoond door Kadhimi’s aanwezigheid tijdens een grote militaire parade in juni 2021 ter gelegenheid van de zevende verjaardag van de oprichting van de PMF. 

In het belang van hun overleving zijn de PMF-eenheden zich onafhankelijker gaan opstellen van Iran.

De dag erna bombardeerde de VS PMF-troepen in Irak en Syrië, wat publiekelijk veroordeeld werd door Kadhimi en zijn kabinet als een schending van de Iraakse soevereiniteit. Na het uitvoeren van vergeldingsaanvallen kondigde de PMF op 29 juni een nieuw staakt-het-vuren af, blijkbaar om Kadhimi meer tijd te geven om een terugtrekkingsovereenkomst te finaliseren. Maar zes dagen later hervatten sommige eenheden alsnog de raket- en drone-aanvallen tegen Amerikaanse doelwitten in het land.

Terwijl Trump alleen maar terugsloeg wanneer raketaanvallen in Irak Amerikaanse doden maakten, onthulde een hoge VS-functionaris dat Biden de lat lager heeft gelegd. Hij dreigt ook te reageren met luchtaanvallen wanneer de acties van de Iraakse milities geen dodelijke Amerikaanse slachtoffers eisen.

De Amerikaanse luchtaanvallen hebben alleen nog maar geleid tot toenemende spanningen en verdere escalaties door Iraakse milities. Als de Amerikaanse strijdkrachten reageren met meer of zwaardere luchtaanvallen, kunnen de PMF en de Iraanse bondgenoten in de regio antwoorden door de wijdverspreide aanvallen op VS-basissen op te drijven.

Hoe verder dit escaleert en hoe langer het duurt om een echt terugtrekkingsakkoord te onderhandelen, hoe meer Kadhimi onder druk zal komen te staan van de PMF en andere sectoren van de Iraakse maatschappij, om de VS-troepen de deur te wijzen. 

De VS-aanwezigheid in Irak en de Iran deal

De officiële reden voor de Amerikaanse aanwezigheid, net zoals die van de NAVO-trainingstroepen, in Iraaks Koerdistan is dat de Islamitische Staat (IS) er nog steeds actief is. Een zelfmoordterrorist doodde in januari nog 32 mensen in de Iraakse hoofdstad Bagdad, en de IS heeft nog steeds een grote aantrekkingskracht op onderdrukte jongeren in de hele regio en de moslimwereld.

De mislukkingen, de corruptie en de repressie van de opeenvolgende regeringen in Irak sinds 2003 hebben gezorgd voor vruchtbare grond. Maar de Verenigde Staten heeft duidelijk een andere reden om de troepen in Irak te houden: als een vooruitgeschoven basis in de sluimerende oorlog tegen Iran.

De VS wil de troepen in Irak houden als een vooruitgeschoven basis in de sluimerende oorlog tegen Iran.

Dat is precies wat Kadhimi probeert te vermijden door de Amerikaanse troepen in Iraaks Koerdistan te vervangen met een door de Denen geleide trainingsmissie van de NAVO. Deze missie wordt uitgebreid van 500 tot minstens 4000 troepen, bestaande uit Deense, Britse en Turkse soldaten. 

Indien Biden zich bij zijn aantreden als president snel terug had aangesloten bij de nucleaire JCPOA met Iran, zouden er veel minder spanningen zijn en zouden de VS-troepen in Irak misschien al thuis geweest zijn. In plaats daarvan slikte Biden duidelijke de giftige pil van Trumps Iran-beleid door “maximale druk” uit te oefenen als "pressiemiddel", in een eindeloos spelletje van opbod dat de VS niet kan winnen. Obama poogde deze dynamiek zes jaar geleden net af te remmen door het JCPOA te ondertekenen.

De VS-terugtrekking uit Irak en de JCPOA zijn met elkaar verbonden. Het zijn twee essentiële elementen van een beleid om de Amerikaans-Iraanse relaties te verbeteren en een einde te stellen aan de antagonistische en destabiliserende interventionistische rol van de VS in het Midden-Oosten. Het derde element voor een stabielere en meer vredevolle regio is de diplomatieke toenadering tussen Iran en Saoedi-Arabië, waarin het Irak van Kadhimi als de belangrijkste bemiddelaar een cruciale rol speelt.

Het lot van de Iran-deal is nog altijd onzeker. De zesde ronde van pendeldiplomatie in Wenen eindigde op 20 juni en er werd nog geen datum vastgelegd voor een zevende ronde. President Bidens engagement om het akkoord opnieuw te vervoegen lijkt wankeler dan ooit en de onlangs tot Iraanse president verkozen Raisi heeft verklaard dat hij de Amerikanen niet zal toestaan om de onderhandelingen te laten aanslepen.

President Bidens engagement om zich opnieuw aan te sluiten bij de Iran-deal lijkt wankeler dan ooit.

In een interview op 25 juni bemoeilijkte de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Blinken, de zaken nog meer door te dreigen met een totale terugtrekking van de VS uit de gesprekken. Als Iran doorgaat met het runnen van gesofisticeerde centrifuges, op steeds hogere niveaus, zal het heel moeilijk worden voor de VS om terug te keren naar de oorspronkelijke deal, stelde hij. Gevraagd naar 'of' en 'wanneer' de VS de gesprekken de rug zou toekeren, zei hij: “Ik kan er geen datum opplakken, [maar] het komt dichterbij”.

 Wat echt ‘dichterbij zou moeten komen’ is de Amerikaanse terugtrekking van de troepen uit Irak. Terwijl Afghanistan omschreven wordt als 'de langste oorlog’ die de VS ooit gevoerd heeft, wordt Irak al 26 van de afgelopen 30 jaren gebombardeerd door Washington. Het feit dat het VS-leger nog altijd “defensieve luchtaanvallen” uitvoert 18 jaar na de invasie van 2003 en bijna 10 jaar sinds de officiële beëindiging van de oorlog in Irak, toont aan hoe ineffectief en rampzalig deze Amerikaanse militaire interventie wel geweest is. 

Lessen trekken uit Irak

Biden lijkt in Afghanistan zeker de les te hebben geleerd dat de VS zich geen weg naar vrede kan bombarderen, noch dat het naar believen Amerikaanse marionettenregeringen kan installeren. Toen hij door de pers aan de schandpaal werd genageld over het feit dat de Taliban de controle over het land aan het overnemen is terwijl de VS-troepen zich terugtrekken, antwoordde Biden:

“Aan al wie argumenteert dat de we nog zes maanden of een jaar moeten blijven, vraag ik om de volgende lessen uit de recente geschiedenis te overwegen… Bijna 20 jaar ervaring heeft ons getoond, en de huidige veiligheidssituatie bevestigt alleen maar, dat ‘nog één jaar’ vechten in Afghanistan geen oplossing is, maar een recept om daar voor onbepaalde duur te blijven. Het is het recht en de verantwoordelijkheid van het Afghaanse volk alleen om te beslissen over hun toekomst en de manier waarop ze hun land willen besturen”.

Dezelfde historische lessen zijn van toepassing op Irak. De VS heeft al zoveel dood en miserie opgedrongen aan het Iraakse volk, heeft al zoveel prachtige Iraakse steden verwoest en zoveel sektarisch geweld en IS-fanatisme ontketend. Net zoals de enorme luchtmachtbasis van Bagram in Afghanistan gesloten werd, zou Biden de overblijvende imperiale basissen in Irak moeten ontmantelen en de troepen naar huis brengen. 

Het Iraakse volk heeft hetzelfde recht als de bevolking van Afghanistan om zijn eigen toekomst te bepalen. En alle landen in het Midden-Oosten hebben het recht en de verantwoordelijkheid om in vrede te leven, zonder dat de dreiging van Amerikaanse bommen en raketten voortdurend boven hun en hun kinderens hoofd hangt.

Het Iraakse volk heeft hetzelfde recht als de bevolking van Afghanistan om zijn eigen toekomst te bepalen.

We kunnen alleen maar hopen dat Biden nog een andere belangrijke les getrokken heeft uit de geschiedenis: dat de Verenigde Staten zou moeten stoppen met het binnenvallen en aanvallen van andere landen. 

Dit artikel werd vertaald vanuit het Engels en verscheen eerder op Foreign Policy in Focus.