De regering moet opnieuw op zoek naar enkele miljarden euro's om het begrotingstekort te drukken. Nochtans trad deze regering begin 2025 aan met een akkoord om over de hele legislatuur 23,3 miljard euro te saneren in de vorm van besparingen, nieuwe inkomsten, terugverdieneffecten en politieke hervormingen. Eind 2025 volgde een nieuwe besparingsronde waar 9,2 miljard euro werd bijeen geharkt met vooral bezuinigingen op de sociale uitgaven. Samen gaat het over 32,5 miljard euro. Daarbovenop moet de regering nu nog eens 4,9 miljard euro vinden om aan de Europese begrotingsregels te voldoen.
(Meer informatie bij dit artikel vind je in de brochure: Overdaad aan middelen voor het leger. Bezuinigingen op alle andere overheidsuitgaven)
De vraag is waar al dat reeds gevonden geld naartoe is? De waarheid is dat slechts een klein deel van die totaalsom van 32,5 miljard euro een echte sanering betreft, d.w.z. waarbij het begrotingstekort daadwerkelijk wordt teruggedrongen door middel van extra besparingen of meer inkomsten. Voor het overgrote deel is er gewoon een verschuiving gemaakt in de overheidsbestedingen. De grote schuldige voor het oplopend begrotingstekort is het departement Defensie.
In februari keurde de ministerraad het jaarlijkse 'Strategic Level Report' (SLR) goed dat aan de NAVO moet worden overgemaakt. Volgens de regering weerspiegelt de SLR het actueel budgettair traject zoals dat is uitgestippeld in de ‘Strategische Visie 2025’ van het ministerie van Defensie. Volgens de daarin opgenomen meerjarenbegroting is in 2025 12,7 miljard euro naar militaire uitgaven gegaan. Volgens NAVO-cijfers zou het om een stijging gaan van 4,8 miljard euro ten opzicht van 2024 en dat komt overeen met het bedrag waar de regering nu naar op zoek moet om de begroting niet te laten ontsporen.
Als gedurende de hele legislatuur het budgettaire traject wordt aangehouden zoals ingeschreven in de Strategische Visie 2025, dan zullen de militaire uitgaven tot en met 2029 opgeteld, met 28,3 miljard euro stijgen! Na deze legislatuur voorziet de regering een gemiddelde jaarlijkse meeruitgave van 7,5 miljard euro voor de periode 2030-2033. In 2034 verhoogt de norm voor militaire uitgaven naar 2,5% van het bruto binnenlands product (BBP), wat dan zou betekenen dat ze 21,3 miljard euro zullen bedragen - een stijging van 13 miljard euro ten opzichte van 2024!
Dat zijn waanzinnige bedragen die belangrijke vragen doen rijzen over prioriteiten. Er is sprake van een ware kannibalisering van alle overheidsuitgaven om de militaire uitgaven te kunnen financieren.
Deze maand luidde procureur Julien Moinil een noodkreet omdat hij extra middelen nodig heeft om de criminaliteit te bestrijden. Zo vraagt hij 100 extra politieambtenaren bij de gerechtelijke politie. Maar die vraag moet in zekere zin wijken voor de royale maandelijkse vergoeding van 2000 euro per persoon die deze regering wil besteden aan de vrijwillige legerdienst van 500 jongeren, terwijl er heel wat openbare diensten (onderwijs, gezondheidszorg,…) nood hebben aan een dergelijke injectie van mensen en middelen. De NMBS moet in 2025 en 2026 110 miljoen euro besparen. Geld waarmee dan bijvoorbeeld de minidrones die in december vorig jaar zijn besteld (voor 140 miljoen euro), grotendeels betaald kunnen worden.
Terwijl eind vorig jaar de discussies binnen de regering hoog opliepen om 9,2 miljard euro aan besparingen te vinden (onder meer bij de werklozen, de sociale zekerheid, justitie, openbaar vervoer, pensioenen, ontwikkelingssamenwerking, opvang asielzoekers) besliste de regering in dezelfde periode om militaire bestellingen te plaatsen ter waarde van 6,5 miljard euro, waaronder 215 extra pantservoertuigen (voor 1,15 miljard euro), luchtafweersystemen (2,5 miljard euro) en zware munitie (2,3 miljard euro). (Meer voorbeelden vind je hier).
De komende jaren (2026-2034) plant de regering voor 34 miljard euro aan investeringen in wapens en militair materieel
De komende jaren (2026-2034) plant de regering voor 34 miljard euro aan investeringen in wapens en militair materieel die in een programmawet zijn vastgelegd. De contracten worden nu getekend, maar zullen pas in de komende jaren worden vereffend. Stel dat de volgende regering tot het inzicht komt dat we het geld niet hebben om die facturen te betalen, dan is er geen weg terug want de meeste contracten zullen al getekend zijn.
Het is te absurd voor woorden en toch blijven de geëxplodeerde militaire uitgaven buiten het vizier van het publieke debat. Er is amper discussie over de vraag of deze overheveling van publieke middelen naar de wapenindustrie en het leger verantwoord of noodzakelijk is. De voorstanders schermen met "onze NAVO-verplichting" om 2% van het BBP aan militaire uitgaven te besteden. Maar vorig jaar kwam president Trump met een nieuwe norm van 5% die –hoe waanzinnig ook– op de NAVO-top in Den Haag is goedgekeurd. Deze scherpe stijging van de militaire uitgaven zou nodig zijn om ons te beschermen tegen een 'Russische dreiging'. "Geef meer uit aan het militaire of leer Russisch", zo stelde NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte in een dramatische oproep voor het Europees Parlement begin vorig jaar. Echt? Moskou heeft onlangs zijn budgettaire plannen voor de komende jaren bekend gemaakt en voorziet dat die zullen dalen. In 2026 zal het Kremlin naar schatting 165 miljard dollar aan zijn militair apparaat spenderen. In de afgelopen jaren ging meer dan de helft van het Russische militaire budget naar de oorlogsinspanningen in Oekraïne, waar Russische troepen zich zo goed als hebben vastgereden.
Om even te vergelijken. Duitsland wil zijn militaire uitgaven de komende jaren drastisch optrekken. In 2026 zou het omgerekend gaan om een militair budget van 127 miljard dollar. Berlijn wil dat budget verder verhogen naar 3,5% van zijn BBP + 1,5% van het BBP voor de aankoop van militair materieel ten laatste tegen 2035 (zoals de NAVO dat vraagt), waardoor het Rusland nominaal ver zal voorbijsteken. In het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk voorzien de regeringen in 2026 militaire budgetten van respectievelijk 84 miljard en 70 miljard dollar. Deze drie Europese NAVO-lidstaten geven samen nu al bijna twee keer zoveel uit als Rusland. Als je daar de andere Europese NAVO-landen bijtelt dan loopt de wanverhouding -ook zonder de VS- op tot vijf maal zoveel (zelfs met koopkrachtpariteiten in acht genomen is dat een groot verschil).
NAVO-baas Mark Rutte: de NAVO is “een platform voor de VS om zijn macht op het wereldtoneel te laten gelden”.
De stijgende militaire uitgaven zijn met andere woorden niet te verantwoorden als louter bedoeld om onze defensie te organiseren. Twee weken geleden stelde NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte zelfs expliciet in een TV-interview (6'38'') dat de NAVO er niet alleen is om ons collectief te verdedigen, maar dat de alliantie ook “een platform is voor de VS om zijn macht op het wereldtoneel te laten gelden”. Dat plaatst de ‘Trump-norm’ van 5% waartoe ook ons land zich -zonder noemenswaardig debat- tegen 2035 heeft geëngageerd in een ander daglicht. Behalve dat de VS-president zijn eigen militaire industrie wil bedienen, waar Europa nog altijd het merendeel (64%) van zijn wapens vandaan haalt, gaat het erom dat de NAVO wordt geïnstrumentaliseerd voor de geostrategische belangen van de VS. Opnieuw in de woorden van Rutte: “Deze hele operatie in Iran vereist dat de NAVO-bondgenoten positief reageren op fundamentele verzoeken [van de VS]… Het feit dat wij, de Verenigde Staten, Europa en Canada, samenwerken, is ook cruciaal voor het welslagen van deze Amerikaans-Israëlische campagne.”
De consequentie van die samenwerking is als volgt: als Iran een raketaanval lanceert op Londen als vergelding voor het gebruik door de VS van een Britse militaire basis voor een aanval op Iran, dan kan in theorie Artikel 5 van de NAVO in werking worden gezet (d.w.z. een aanval op een NAVO-lidstaat wordt gezien als een aanval op alle NAVO-leden, die het aangevallen NAVO-land ter hulp moeten schieten). Op die manier zouden we meegesleurd kunnen worden in de oorlog van een roekeloze en impulsieve VS-president die alle rechtsregels aan zijn laars lapt.
In het Strategisch Concept van de NAVO dat in Madrid (2022) werd goedgekeurd, staat overigens heel duidelijk dat het niet over louter defensie gaat, maar dat de NAVO een mondiale actor is die systemische rivalen moet kunnen pareren, en dat is niet alleen Rusland, maar vooral ook China, dat als een gevaar wordt gezien voor de mondiale hegemonie van de VS.
Samengevat komt het hierop neer: we drijven de militaire uitgaven drastisch op, gefinancierd met de afbraak van de sociale uitgaven en de publieke dienstverlening. Dat gebeurt op een schaal die de militaire capaciteit van een veronderstelde Russische dreiging veruit overstijgt. Reden: de NAVO heeft arbitrair een hoge begrotingsnorm voor militaire uitgaven vastgelegd die werd opgedrongen door de VS om zijn strategische belangen wereldwijd te kunnen verdedigen. Europa volgt, in de hoop dat de eigen wapenindustrie misschien een graantje mee kan pikken. Dat staat erg veraf van de beoogde strategische autonomie waar in Europa nu al jaren sprake van is.
