Terwijl de wereldleiders zich voorbereiden om volgende maand in Turkije de klimaattop van de Verenigde Naties (COP31) bij te wonen, publiceerde Oxfam deze week een analyse waaruit blijkt dat de rijkste 0,1% van de mensheid meer klimaatveranderende koolstofvervuiling genereert dan bijna de helft van de wereldbevolking.
De nieuwe analyse biedt een geactualiseerd beeld van de buitensporig grote bijdrage van de mondiale elite aan de klimaatcrisis. De gevolgen daarvan treffen de armste bevolkingsgroepen ter wereld onevenredig hard, in de vorm van steeds verergerende hittegolven, droogtes, overstromingen en andere extreme weersomstandigheden die wereldwijd leiden tot doden, verwoesting en massale ontheemding.
Oxfam schat dat iemand die tot de rijkste 0,1% behoort, “bijna 400 keer meer heeft bijgedragen aan de huidige extreme hittegolven dan iemand uit de armste 50% van de wereldbevolking”. De 8 miljoen rijkste mensen ter wereld stoten samen “meer dan drie keer zoveel koolstofvervuiling uit als de hele bevolking van Sub-Sahara Afrika”, ongeveer 1,3 miljard mensen.
“De klimaatcrisis wordt vaak omschreven als een gedeelde uitdaging voor de mensheid. Dat is ze niet”, aldus Amitabh Behar, uitvoerend directeur van Oxfam International. “Degenen die er het minst aan hebben bijgedragen, verliezen hun huizen, hun oogsten en, in toenemende mate, hun leven. Ondertussen kunnen de superrijken zich vrijkopen van het gevaar door zich bijvoorbeeld terug te trekken in hightech ondergrondse schuilbunkers, particuliere brandweerteams in te huren en private verzekeringen af te sluiten. Bovendien profiteren ze actief van de gevolgen van hun eigen vervuiling. Dit is geen tragedie van een gedeeld lot, maar een misdaad die voortkomt uit extreme ongelijkheid.”
Het Oxfam-rapport merkt op dat dezelfde investeerders en bedrijven die enorme winsten slaan uit de aanjager van de klimaatcrisis -de fossiele brandstofindustrie- ook profiteren van de voorbereiding op en de nasleep van klimaatrampen, bijvoorbeeld via investeringen in rampenherstel. Deze investeerders worden opgenomen in een lijst die Oxfam de ‘Destroy and Rebuild’-index noemt.
“Zes grote vermogensbeheerders (waaronder Vanguard, BlackRock en State Street) zijn samen goed voor meer dan een kwart van alle ondernemingen in de Destroy and Rebuild-index”, aldus het rapport. “BlackRock en Vanguard hebben beleggingen in 92% van de ondernemingen in de index. Hun gezamenlijke beleggingen in deze ondernemingen bedragen meer dan 1 biljoen dollar.”
“De superrijken steken de planeet in brand en doen de rest van ons vervolgens betalen voor de brandblussers”, aldus Behar. “Ze profiteren van de vervuiling. Ze profiteren van de ramp. En ze profiteren van de opkuis.”
In de Verenigde Staten -waar de miljardair die president is de binnenlandse en internationale inspanningen om de klimaatcrisis te bestrijden met grof geschut aanvalt- stoot iemand behorend tot de rijkste 0,1% 48 keer zoveel CO2 uit als de gemiddelde VS-burger. “De rijkste 0,1% van de VS (333.271 mensen) stoot per persoon 108 keer zoveel CO2 uit als de armste helft van de bevolking (166,6 miljoen mensen)”, blijkt uit de analyse van Oxfam. Op iets minder dan vier maanden tijd (118,3 dagen) stoot iemand uit de rijkste 0,1% meer CO2 uit dan iemand uit de armste helft van de VS-bevolking in de afgelopen 30 jaar heeft uitgestoten.” In België stoot een persoon uit de rijkste 0,1% gemiddeld 14 keer meer CO2 uit dan de gemiddelde Belg en 22 keer meer dan iemand uit de armste helft van de bevolking.
Rachel Carle, beleidsadviseur voor klimaatrechtvaardigheid bij Oxfam America, stelt dat de wereldwijde klimaatcrisis “in de kern een ongelijkheidscrisis” is. “Terwijl gewone mensen gedwongen worden het hoofd te bieden aan de gevolgen van noodsituaties waarvoor zij nauwelijks verantwoordelijkheid dragen, zijn miljardairs druk bezig te ontkomen aan de werkelijkheid die zij zelf met hun privéjets hebben gecreëerd”, aldus Carle. “Mark Zuckerberg kan zich bij de eerste tekenen van chaos verschansen in zijn bunker op Hawaï, maar de rest van ons heeft die luxe niet. Het aanpakken van deze schrijnende ongelijkheid is de eerste stap in het beperken van klimaatrampen, en dat begint ermee dat superrijke vervuilers hun rechtvaardig deel bijdragen.”
Op basis van de bevindingen in het rapport roept Oxfam regeringen op de komende COP31 in Turkije aan te grijpen om:
- Rijke vervuilers te doen betalen om hun koolstofuitstoot aanzienlijk en snel terug te dringen, onder meer door permanente belastingen op vermogen en inkomen, een permanente belasting op fossiele brandstofbedrijven en bestraffende belastingen op luxeproducten met een hoge uitstoot, zoals privéjets.
- De klimaatfinanciering voor het Mondiale Zuiden aanzienlijk te verhogen, waarbij prioriteit wordt gegeven aan publieke financiering in de vorm van subsidies in plaats van leningen die de schuldenlast verzwaren. Het bedrag voor klimaatadaptatie moet tegen 2035 worden verdrievoudigd.
- De ongelijkheid binnen en tussen landen drastisch te verminderen, onder meer door klimaatbestendige publieke infrastructuur en openbare diensten.
- Een einde te maken aan het profijt slaan uit klimaatrampen. Regeringen moeten de macht van bedrijven in noodhulp, wederopbouw en voedselsystemen tijdens rampen inperken.
“Een andere toekomst blijft mogelijk”, concludeert het rapport van Oxfam. “Een meer gelijke wereld zou ervoor zorgen dat de uitstoot snel daalt, voedselsystemen eerlijker en veerkrachtiger worden en publieke systemen worden opgezet om mensen tegen crisissen te beschermen en om zich aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering. Het verwezenlijken van deze toekomst zal moedige politieke keuzes vereisen die de buitensporige rijkdom en de macht van bedrijven aan banden leggen, terwijl tegelijkertijd wordt geïnvesteerd in de veerkracht, rechten en bestaansmiddelen van de meerderheid. Klimaatrechtvaardigheid en gelijkheid moeten nu de basis worden van klimaatactie”
