In de Afrikaanse staat Niger maakt de militaire junta momenteel jacht op homoseksuelen; tientallen “verdachten” –onder wie talrijke militairen– zijn opgepakt en opgesloten. In Dakar persen jonge Senegalezen burgers en toeristen aan de lopende band af met het dreigement hen bij de politie te zullen aangeven voor oneerbare voorstellen.
In tal van Afrikaanse landen zijn anti-homowetten uit de koloniale tijd aangescherpt “om de Afrikaanse waarden te vrijwaren”. Ze worden daartoe sterk aangemoedigd door religieuze groepen uit de Verenigde Staten. Voor LGBTQ+ personen is het in een groot deel van Afrika letterlijk levensgevaarlijk zich te ‘outen’.
Senegal
De criminalisering van homoseksualiteit in tal van Afrikaanse landen is niet nieuw en ze is in veel gevallen een koloniale erfenis. Het is de jongste tijd wel erger geworden. Begin maart 2026 hebben de Senegalese autoriteiten de straffen op homoseksualiteit van 1 jaar naar 5 tot 10 jaar gevangenis opgetrokken. Sindsdien heerst er een angstpsychose. In enkele dagen werden 100 mensen opgepakt, duizenden worden afgeperst, velen trachten weg te geraken naar Europa of naar veiliger Afrikaanse landen. De Franse organisatie 'Stop Homophobie' heeft een speciale dienst ingesteld om de vervolgde Senegalezen bij te staan, want in eigen land durven advocaten hen nog nauwelijks te verdedigen tegenover rechters die zelf bedreigd worden.
De wet in Senegal kwam er onder de nieuwe bewindvoerders die twee jaar geleden glansrijk de verkiezingen wonnen met beloften van een betere toekomst voor de jongeren. De sociale toestand is alleen maar erger geworden, met nog meer werkloze jongeren en een stijgende levensduurte. Opposanten zeggen dat de jacht op homo’s als afleiding van die problemen moet dienen. Intussen is het regerende duo van sterke man Ousmane Sonko (oprichter en leider van de populistische anti-establishment partij PASTEF) en president Bassirou Diomaye Faye in ruzie uit elkaar gegaan. De president heeft Sonko in mei ontslagen als premier. Hij kwam terug als parlementsvoorzitter.
In een recent interview met de krant 'Le Monde' gaat Sonko in op de repressie tegen homo’s. Gaat het om een inbreuk op de mensenrechten? Dat vindt hij niet want de wet is gericht tegen "daden", niet tegen personen. Hij benadrukt ook de Senegalese soevereiniteit en maakt de vergelijking met het verbod in Frankrijk om een hoofddoek te dragen op school… "Wat wij er ook over denken, wij uiten daarover onze mening niet in het openbaar” - wat hij dus meteen wél deed. “We vaardigen gewoon wetten uit namens de overgrote meerderheid van de Senegalezen die deze praktijken [lees: homoseksualiteit] veroordeelt”, aldus Sonko.
Criminalisering
In 33 van de 54 Afrikaanse landen is homoseksualiteit illegaal. Onder meer in drie Sahellanden waar de jongste jaren militaire junta’s de macht grepen, namelijk Mali, Burkina Faso en Niger, zijn repressieve wetten uitgevaardigd en straffen sterk opgetrokken. Vooral in Niger wordt drastisch opgetreden. In Kameroen zijn 'alleen' seksuele betrekkingen tussen mensen van hetzelfde geslacht strafbaar, maar in de praktijk worden mensen al jarenlang opgepakt op basis van vermoedens van homoseksualiteit of beschuldigingen van zogenaamde "tegennatuurlijke daden".
Kameroen was vorige eeuw al goed gekend bij de Belgische dienst voor vreemdelingenzaken. Talrijke mannen uit dat land vroegen asiel aan omdat ze zegden vervolgd te worden als homoseksuelen, al bleek in veel gevallen dat ze dat niet waren maar dat mensensmokkelaars hen dat hadden aangereikt als motief.
In delen van Nigeria loopt de straf voor homoseksualiteit op tot 14 jaar opsluiting, maar in het islamitische noorden riskeren homo’s de doodstraf. In Gambia, Sierra Leone, Tanzania, Soedan en Zambia gaat het tot levenslang. Het verst gaan Mauritanië, Somalia en Oeganda: daar geldt de doodstraf.
Noord-Afrika dan. In Egypte is er geen wettelijke, maar wel feitelijke repressie. In Algerije gelden straffen van twee maanden tot drie jaar gevangenis voor "homoseksuele daden". Zowel in Tunesië als Marokko delen straffen uit tot drie jaar, met wetten die vaak worden gebruikt om mensen af te persen of om kritische stemmen te doen zwijgen.
Waarden
Die verstrenging in een deel van Afrika wordt al meer dan 20 jaar systematisch aangewakkerd door religieuze groeperingen uit Noord-Amerika. Het zijn vooral evangelisten uit de VS die de “Afrikaanse waarden” ophemelen en het idee aansterken dat homoseksualiteit door de kolonisatoren in Afrika is binnengebrachten- diezelfde kolonisatoren, vooral de Britse dan, die in hun kolonies nochtans strenge regels en straffen invoerden tegen homoseksualiteit.
Die reactionaire evangelisten doen dat hand in hand met diverse moslimgroepen, waarvan er nogal wat door Saoedi-Arabië worden gefinancierd. Ze verdedigen samen "de familiewaarden" - een familie zijnde een man en een vrouw met hun kinderen. Die familiewaarden, zijn de gemeenschappelijke noemer van evangelisten, conservatieve katholieken, islamitische groepen en traditionele leiders in een soort ‘Heilige Drievuldigheid’. Ze hebben het niet alleen gemunt op LGBTQ+ rechten, maar ook op vrouwenrechten en reproductieve rechten, zoals toegang tot abortus en voorbehoedsmiddelen.
'Family Watch International' is een van deze conservatief-christelijke VS-bewegingen. Ze heeft net een samenwerkingsakkoord gesloten met 'International Islamic Fiqh Academy', een van de hoogste juridische organen van het soennisme, gevestigd in Saoedi-Arabië.
Family Watch heeft onder meer met succes campagne gevoerd voor strengere wetten in Ghana -daar is nu ook het “promoten van LGBTQ-activiteiten” strafbaar met 10 jaar gevangenis. Zowel protestantse, katholieke als islamitische clerus steunen deze door het parlement goedgekeurde wet. Het is alleen wachten op de presidentiële zegen voor ze van kracht gaat.
Een andere christelijk-conservatieve organisatie uit de VS, 'MassResistance', lag mee aan de basis van de hardere aanpak in Senegal. Daarbij werkte ze samen met een Senegalees netwerk van moslimgroepen.
Lichtpunten
De LGBTQ+ kaart in Afrika is niet helemaal somber. Er zijn zelfs recente lichtpunten. Gabon, Mozambique, Angola en Botswana hebben anti-homowetten ingetrokken. Zuid-Afrika is de grote uitzondering: daar werd het homohuwelijk al in 2006 gelegaliseerd. De grondwet die er na het Apartheidsbewind kwam, was de eerste om discriminatie op basis van seksuele voorkeur te verbieden.
De huidige president, Cyril Ramaphosa, spreekt zich vaak uit tegen mogelijke discriminatie tegen LGBTQ+ burgers. Zijn voorganger Jacob Zuma was daarentegen geen voorstander van LGBTQ+ rechten. “Toen ik opgroeide zou er geen enkele ‘ungqingili’ [een Zoeloe scheldwoord voor homoseksuelen] tegenover mij moeten zijn verschenen. Ik zou hem neergeslagen hebben”, aldus Zuma 20 jaar geleden. Aanhangers van Zuma zijn momenteel ook erg actief bij de jacht op immigranten, los van hun geaardheid.
Dit artikel verscheen ook op Uitpers.