De Nobelprijs voor de Vrede gaat dit jaar naar de 85-jarige Zuid-Afrikaanse juriste en mensenrechtenexpert Navanethem (Navi) Pillay voor “haar inzet voor vrede en het internationaal recht”.
Tijdens haar loopbaan verdedigde ze Nelson Mandela en andere apartheidsactivisten, en was ze achtereenvolgens rechter bij het Hooggerechtshof van Zuid-Afrika, bij het Internationaal Straftribunaal voor Rwanda en het Internationaal Strafhof (ICC). Van 2008 tot 2014 was ze Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties en meer recentelijk was ze voorzitter van de Onafhankelijke Internationale Onderzoekscommissie van de VN voor het Bezette Palestijnse Gebied. Deze commissie bracht in 2025 een rapport uit waarin werd geconcludeerd dat de Israëlische regering genocide pleegde in Gaza
Pillay bevond zich op vrijdag 9 oktober uitgerekend in het Duitse Neurenberg, de plaats waar de Nazi-leiders na de Tweede Wereldoorlog vervolgd werden voor misdaden tegen de menselijkheid, toen ze het nieuws over de Nobelprijs vernam. Ze reageerde verrast en zei dat ze zich vereerd en geraakt voelde, waarop ze de prijs prompt opdroeg aan alle overlevenden van internationale misdrijven en aan de mensen die zich inzetten voor internationale gerechtigheid.
Het Noorse Nobelcomité omschrijft Pillay als iemand met “uitzonderlijke moed en integriteit” die “een belangrijke rol heeft gespeeld bij het waarborgen van de vervolging van oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide”.
“Het laatste wat ik heb gedaan, is het rapport over Gaza, waarin we benoemen wat daar gebeurt: genocide”, reageerde Pillay. “Een van de belangrijkste reacties op dat rapport is dat men mij hulde brengt vanwege mijn ‘moed’. En u kunt zich onze verbazing voorstellen: waarom zou je moed nodig hebben om de waarheid te spreken?”
Het moment van de aankondiging van de prijs kan niet op een symbolischer moment vallen: op twee dagen na de exacte datum waarop de genocide in Gaza ongestraft haar vierde jaar ingaat.
Internationaal rechtssysteem onder druk
Na de op zijn minst zeer dubieus te noemen laureate van vorig jaar, de rechtse Venezolaanse oppositiefiguur María Corina Machado die het intrusieve en gemilitariseerde beleid van de regering-Trump in haar land en de bredere regio prees, is het een opluchting om te zien dat het Nobelcomité dit jaar de plank niet heeft misgeslagen.
In zijn persbericht heeft het comité het over het enorme belang van het internationaal rechtsysteem, dat onder druk staat, en worden de rechters binnen dit systeem, “degenen die de dunne rode lijn tussen orde en chaos bewaken”, geprezen.
“In een tijd van existentiële uitdagingen -waaronder meer oorlogen en conflicten dan de wereld in lange tijd heeft gekend- is het internationaal recht niet langer slechts een aanvulling op vrede en veiligheid. Het is een absolute noodzaak. En toch staat het internationale rechtssysteem onder enorme druk en worden zijn instellingen aangevallen. We zien een verschuiving naar machtspolitiek, ten koste van juridische kaders en van het wereldwijde respect voor recht en gerechtigheid. Telkens wanneer het recht van de sterkste de overhand krijgt op het recht, ondermijnt dat de stabiliteit, het vertrouwen en het vreedzaam samenleven.”
Het Nobelcomité verwijst hiermee impliciet maar onmiskenbaar naar de vijandige houding die de regering onder president Trump heeft aangenomen tegenover het Internationaal Strafhof (ICC), de Verenigde Naties en andere juridische instellingen en rechtskaders, en veroordeelt onrechtstreeks flagrante schenders van het internationaal recht, zoals de VS en Israël.
"Met de toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede van dit jaar wil het Noorse Nobelcomité de wereld eraan herinneren dat de rechtsstaat -zowel nationaal als internationaal- de basis vormt van het systeem dat we hebben opgezet om vrede te waarborgen en conflicten zonder geweld op te lossen. Vrede vereist rechtvaardigheid".
Navi Pillay is een van de belangrijkste verdedigers van internationale rechtsbeginselen van onze tijd. Haar indrukwekkende loopbaan herinnert ons eraan dat we de wereldwijde rechtsstaat moeten ondersteunen, versterken en uitbreiden”, aldus het Nobelcomité.
Volker Türk, de huidige Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, reageerde lovend op de bekendmaking van de toekenning van de Nobelprijs 2026 aan Pillay. Hij omschreef het als “een trots moment voor de wereldwijde mensenrechtenbeweging” en zei dat het “een understatement” zou zijn om deze als “welverdiend” te bestempelen.
“In een tijd waarin de mensenrechten op zoveel fronten onder vuur liggen, ook van degenen die enorme macht uitoefenen, is deze onderscheiding bijzonder betekenisvol”, aldus Türk. “Het is een prijs voor al diegenen die, wereldwijd, hun leven wijden aan de verdediging van de mensenrechten, vaak met grote risico’s voor hun eigen veiligheid. De toekenning van deze onderscheiding aan Navi Pillay is een erkenning en een bevestiging dat mensenrechten, de rechtsstaat, rechtvaardigheid en verantwoordingsplicht fundamenteel zijn voor alles: voor vrede, veiligheid en welvaart.”
Voorspelbare reacties
President Donald Trump, die er geen geheim van maakt dat hij vindt dat de Nobelprijs hem en hem alleen toekomt, reageerde onmiddellijk voorspelbaar gepikeerd op de aankondiging van de laureate. Op zijn sociale mediakanaal Truth Social repostte hij een bericht van zijn voormalige advocaat waarin Navi Pillay wordt omschreven als “een uitgesproken hater van Amerika en Israël” die “in geen enkele normale kring geloofwaardigheid geniet en nog nooit iets heeft gedaan om de vrede te bevorderen”.
Er is in ieder geval geen gevaar dat Pillay de Nobelmedaille die haar op 10 december in Oslo wordt overhandigd, zal aanbieden aan een misnoegde Trump, zoals Machado vorig jaar schromelijk deed. Pillay verwees er vandaag in een grapje naar toen ze omringd door collega’s die haar onderscheiding met applaus vierden, zei: “Heel erg bedankt. Als jullie nog een beetje harder applaudisseren, deel ik deze prijs misschien wel met Trump.”
Amper enkele uren nadat het Nobelcomité de voormalige rechter van het Internationaal Strafhof had aankondigde als laureate, sloeg de regering-Trump overigens terug door nieuwe sancties in te voeren tegen het ICC.
Ook vanuit Israël stroomden de voorspelbaar negatieve reacties op de toekenning van de Nobelprijs 2026 al gauw binnen. Premier Netanyahu beschuldigt Navi Pillay ervan een “bekrompen fanatica” te zijn. “Het Nobelprijscomité is zijn moreel kompas kwijtgeraakt”, staat in een Engelstalig bericht op X te lezen. “Het heeft zijn hoogste onderscheiding toegekend aan een fanatica die haar carrière heeft opgebouwd rond het verzinnen en verspreiden van bloedsprookjes [‘blood libels’] over de enige Joodse staat.”
Het Israëlisch ministerie van Buitenlandse Zaken stelde dat Pillay een grote kanshebber zou zijn als er een prijs bestond voor “leugens, haat en antisemitische beschuldigingen” en beticht haar van “de onophoudelijke, politiek gemotiveerde demonisering van Israël” en “het verspreiden van de leugen dat er sprake is van genocide”. Het statement van Buitenlandse Zaken vervolgt: “Nu de Nobelprijscommissie de grootste leugen van de 21e eeuw heeft beloond, applaudisseert Joseph Goebbels ongetwijfeld vanuit de hel”.
Navi Pillay, die zich vandaag letterlijk in het Neurenbergse justitiepaleis bevond waar de collega’s van de Nazi-minister van Propaganda Goebbels berecht werden, zal dergelijke wanhopige opmerkingen zeker niet aan haar hart laten komen. Ze zet haar strijd voor mensenrechten en gerechtigheid, en tegen oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid onverminderd verder. Momenteel zetelt ze als rechter ad hoc bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in de zaak waarin Myanmar wordt beschuldigd van genocide.