George Orwell had het zelf niet beter kunnen verzinnen: de zogenoemde ‘Vredesraad’ van Donald Trump, de VS-president die in eigen land en wereldwijd chaos en conflict zaait. Onlangs stelde hij onheilspellend dat hij zich sinds het mislopen van de Nobelprijs voor de Vrede, “niet langer verplicht voelt om uitsluitend aan vrede te denken. (….) Ik kan nu nadenken over wat goed en gepast is voor de Verenigde Staten van Amerika.”
In de marge van het Wereld Economisch Forum in het Zwitserse Davos werd op 22 januari de eerder aangekondigde ‘Vredesraad’ officieel ingehuldigd door de VS-president en genodigden, met de ondertekening van het Handvest van deze nieuwe internationale organisatie. Trump pitchte de Vredesraad -zijn persoonlijke prestigeproject- oorspronkelijk als een essentieel mechanisme voor de uitvoering van zijn 20-puntenvredesplan voor Gaza, dat hij in september vorig jaar voorstelde. De Vredesraad “moet strategisch overzicht bieden, internationale middelen mobiliseren en garanderen dat er verantwoording wordt afgelegd terwijl Gaza de overgang maakt van conflict naar vrede en ontwikkeling”, luidde het. In het kader van het Gaza-vredesplan en met deze voorgestelde doelstelling verkreeg Trump afgelopen november zelfs de goedkeuring van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (Resolutie 2803) voor de oprichting van zijn Vredesraad – zij het voor een termijn die afloopt in november 2027.
Inmiddels is echter gebleken dat de doelstellingen van de Vredesraad en de ambities van Trump de Gazastrook ver overstijgen. Dit komt onmiskenbaar naar voren in Artikel 1 van het Handvest: “De Vredesraad is een internationale organisatie die zich inzet voor het bevorderen van stabiliteit, het herstellen van betrouwbaar en wettig bestuur en het waarborgen van duurzame vrede in gebieden die getroffen zijn door of bedreigd worden door conflicten.” De vrees is dus dat Trump met de Vredesraad een parallelle internationale structuur creëert die hem in staat moet stellen om met een schijn van legitimiteit, maar buiten het kader van de Verenigde Naties (VN) om, naar eigen goeddunken in te grijpen in de wereld.
Absolute macht
Het Handvest van de Vredesraad schetst een meerlagige bestuursstructuur. Allereerst bepaalt het dat Trump, naast afgevaardigde van de VS, voorzitter voor het leven is. De positie van voorzitter wordt daarbij niet gekoppeld aan het ambt van president (van de Verenigde Staten), maar aan de enige persoon die bij naam genoemd wordt in het basisdocument: Donald J. Trump zelve. Er staat geen eindterm op zijn mandaat. Bovendien worden aan de voorzitter exclusieve en zeer ruime bevoegdheden toegekend. In het geval dat Trump vrijwillig afstand zou nemen van zijn voorzitterschap, wijst hij -als een koning- eigenhandig een opvolger aan.
Verder bestaat de internationale organisatie uit een Uitvoerende Raad en de eigenlijke Vredesraad. Binnen de structuur van de Vredesraad kan de voorzitter besluiten om subcommissies in te stellen (waarvan hij zelf het mandaat, de samenstelling en de bestuursregels bepaalt). Onder de koepel van de Vredesraad werd alvast een Uitvoerende Raad voor Gaza in het leven geroepen. Op die manier kon worden vermeden Gaza expliciet te vernoemen in het Handvest, waardoor de handen worden vrijgemaakt voor een bredere geografische reikwijdte en een minder afgebakende rol voor de nieuwe internationale organisatie - al blijft Gaza het eerste toepassingsgebied.
In het centrale bestuursorgaan, de Uitvoerende Raad, zetelen uitsluitend door Trump benoemde leden: allen jaknikkers, miljardair-financiers en/of ultrazionisten, met name VS-minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, VS-gezant voor het Midden-Oosten Steve Witkoff, vastgoedontwikkelaar en Trumps schoonzoon Jared Kushner, de om zijn cruciale rol in de agressieoorlog tegen Irak verguisde voormalige Britse premier Tony Blair, president van de Wereldbank Ajay Banga, topman van het aasgierfonds Apollo Marc Rowan, politiek adviseur en veiligheidsfunctionaris binnen de Trump-regering Robert Gabriel en de Bulgaarse voormalige Speciale Coördinator van de VN voor het Midden-Oosten Vredesproces, Nickolay Mladenov.
De leden van deze raad krijgen een mandaat van twee jaar toegewezen, maar dat kan -naargelang de grillen en wensen van de voorzitter- worden ingekort of verlengd.
De uitverkorenen
De eigenlijke Vredesraad is samengesteld uit lidstaten -vertegenwoordigd door hun staatshoofden of regeringsleiders- die Trump en zijn oprichtende Uitvoerende Raad waardig genoeg achtten om een uitnodiging te sturen. Lidstaten krijgen een mandaat van drie jaar, tenzij ze 1 miljard dollar neertellen voor een permanent lidmaatschap.
Ongeveer 60 landen kregen een invitatie in de bus – ook Rusland en China. (Geen enkel land in Sub-Sahara Afrika werd geschikt bevonden.) Ondertussen hebben al iets meer dan twintig staats- en regeringsleiders het Handvest ondertekend of bevestigd dat ze zullen toetreden, waaronder de wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid gezochte Israëlische premier Netanyahu. Dat de man die de opdracht gaf tot en toeziet op de aanhoudende genocide en blokkade van humanitaire hulp in Gaza, die soevereine buurlanden blijft bombarderen en die onlangs het hoofdkwartier van het VN-agentschap voor Palestijnse vluchtelingen (UNRWA) in Oost-Jeruzalem sloopte, doodleuk kan zetelen in een orgaan dat belooft vrede te brengen in Gaza, is te grotesk voor woorden.
Toch krijgt hij dekking van verschillende landen die lid zijn van de Organisatie voor Islamitische Samenwerking, waaronder Arabische landen. In een gezamenlijke verklaring maakten Egypte, Jordanië, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië, Turkije, Pakistan en Indonesië vorige week woensdag bekend dat ze de uitnodiging voor de Vredesraad hebben aanvaard. Ze bevestigden daarbij hun steun voor wat ze omschreven als “de vredesinspanningen onder leiding van president Trump”. Andere landen die naar verluidt ingingen op Trumps invitatie zijn onder meer Armenië, Vietnam, Marokko, Wit-Rusland, Hongarije, Kazachstan, Kosovo en Argentinië. In een ondertussen alom gekende blunder verklaarde het Witte Huis aanvankelijk dat België het Handvest van de Vredesraad had ondertekend, maar het bleek om een verwarring met ‘Belarus’ (Wit-Rusland) te gaan.
Hoewel Trump stellig beweerde dat “iedereen interesse heeft” om toe te treden tot zijn raad, reageerden zeker niet alle uitverkorenen enthousiast. Tal van landen -waaronder prominente bondgenoten- houden de boot af, terwijl verschillende Europese landen de Vredesraad-uitnodiging inmiddels formeel hebben afgewezen, waaronder Noorwegen (Trumps obsessie met het verwerven van Groenland zal niet geholpen hebben), Zweden, Slovenië en Frankrijk. Trump reageerde overigens typisch kleinzielig op de Franse afwijzing door onmiddellijk te dreigen met vergeldingsmaatregelen in de vorm van invoerheffingen van 200% op Franse wijnen en champagne.
Aanslag op de internationale rechtsorde
Frankrijk bedankte voor de eer met de verklaring dat het bezorgd is dat het mandaat van de Vredesraad verder gaat dan het nastreven van een oplossing voor de Gazastrook en dat de Raad de rol van de Verenigde Naties zou kunnen ondermijnen.
Dat is exact wat Trump beoogt. In de preambule van het Handvest wordt onmiddellijk verklaard dat “duurzame vrede (…) de moed vereist om af te stappen van benaderingen en instellingen die te vaak hebben gefaald”. Ook wordt “de noodzaak” benadrukt van “een flexibeler en effectiever internationaal orgaan voor vredesopbouw”. De VN wordt nergens bij naam genoemd, maar de impliciete verwijzing is evident. Gevraagd op een persconferentie in het Witte Huis of hij wil dat de Vredesraad de VN vervangt, antwoordde Trump onlangs overigens onverbloemd: “Dat zou kunnen gebeuren”.
Het is waar dat de Verenigde Naties niet geslaagd is in haar zelfverklaarde missie “om toekomstige generaties te behoeden voor de verschrikkingen van oorlog”. Vooral de Veiligheidsraad, met zijn systeem van vijf permanente leden mét vetorecht, is een waar obstakel gebleken bij het voorkomen en beëindigen van conflicten. Deze vijf -de VS, Rusland, China, het VK en Frankrijk- zijn immuun voor elke vorm van VN-sancties (bv. Rusland sinds het in februari 2022 zijn oorlog tegen Oekraïne lanceerde), en derde staten kunnen door één of meerdere van deze vijf worden afgeschermd van VN-sancties (bv. de VS die Israël al sinds oktober 2023, de start van de genocide in Gaza, de hand boven het hoofd houdt). In de huidige geopolitieke context is deze fundamenteel ondemocratische formule nog onhoudbaarder geworden.
Het staat buiten kijf dat hervormingen nodig zijn, maar de Verenigde Naties met alle bijhorende deelorganen en in het bijzonder de Algemene Vergadering, is wel het enige multilaterale orgaan gewijd aan vrede, veiligheid en mensenrechten waarin vrijwel alle landen van de wereld zijn vertegenwoordigd. Het vormt bovendien de hoeksteen van een decennialang opgebouwde internationale rechtsorde. Een parallel en selectief internationaal orgaan waarvan de megalomane voorzitter als enige een vetorecht bezit en zelf zegt “we zullen vrijwel alles kunnen doen wat we willen”, vormt een zeer ernstige bedreiging voor deze reeds sterk afbrokkelende internationale rechtsorde.
Gaza als proeftuin
Ter gelegenheid van de ondertekeningsceremonie van het Handvest van de Vredesraad presenteerde Jared Kushner in Davos een “masterplan” voor de herontwikkeling van Gaza -op basis van vrijemarktprincipes- tot een hightech metropool, inclusief luxueuze toeristische vastgoedprojecten en blinkende woontorens met weidse uitzichten over de Middellandse Zee.
Hoewel Gaza vakkundig uit het basisdocument van de Vredesraad is weggelaten, is het wel degelijk de bedoeling dat de Raad de beoogde transformatie van de enclave zal overzien en sturen. Het is de Uitvoerende Raad voor Gaza, een adviserende en coördinerende subcommissie van de Vredesraad, die volgens het Witte Huis “zal helpen bij het ondersteunen van effectief bestuur en het leveren van de beste diensten die vrede, stabiliteit en welvaart voor de bevolking van Gaza bevorderen.”
Het valt op dat heel wat namen uit de oprichtende Uitvoerende Raad opnieuw opduiken in deze Uitvoerende Raad voor Gaza: Kushner, Witkoff, Blair, Mladenov en Rowan (die de nieuwe burgemeester van New York, Mamdani, onlangs nog “een vijand van de joden” noemde omdat hij kritiek had geuit op Israël). Deze overlap leidt tot een vervaging van de taken en bevoegdheden van de Raden, maar het staat vast dat Trump altijd het laatste woord heeft.
De Raad voor Gaza wordt verder aangevuld met een aantal regionale en internationale figuren, zoals Hakan Fidan, de Turkse minister van Buitenlandse Zaken en voormalig hoofd van de inlichtingendienst MIT; generaal Hassan Rashad, een hoge Egyptische veiligheids- en inlichtingenfunctionaris met een sleutelrol in regionale bemiddeling rond Gaza; en Yakir Gabay, een Israëlisch-Cypriotische zakenman actief in vastgoed en infrastructuur; en Sigrid Kaag, de Nederlandse diplomate en voormalig VN-Coördinator Humanitaire Hulp en Wederopbouw in Gaza.
Lid van zowel de Uitvoerende Raad als de Raad voor Gaza, Nickolay Mladenov, werd tevens aangesteld als Hoge Vertegenwoordiger voor Gaza. In die hoedanigheid is hij de schakel tussen de de Vredesraad en het Nationaal Comité voor het Bestuur van Gaza (NCAG), dat eerder deze maand eveneens werd opgericht door Trump in het kader van de tweede fase van zijn 20-puntenvredesplan. Het “technocratische” NCAG moet tijdelijk (het herstel van) het dagelijks civiel bestuur op zich nemen in Gaza, onder rechtstreeks toezicht en onder aansturing van de Vredesraad.
Al deze openlijk koloniale structuren zijn tot stand gekomen zonder enige Palestijnse inbreng. Er werd wel een Palestijnse stroman aangesteld als hoofd van het NCAG: Ali Shaath, een voormalig functionaris van de in Ramallah gevestigde Palestijnse Autoriteit.
Internationale Architectuur van Onderdrukking
De militaire poot van Trumps vredesplan voor Gaza is de zogenaamde Internationale Stabilisatiemacht (ISF), die de “interne veiligheidsoplossing op lange termijn” moet vormen. Ze moet de enclave “demilitariseren” zodat ze “geen bedreiging meer vormt voor Israël, Egypte of hun burgers”. Punt 16 van Trumps vredesplan specificeert: “In de praktijk zal het IDF [het Israëlisch leger] het bezette gebied in Gaza geleidelijk overdragen aan de ISF (...) met uitzondering van een veiligheidsperimeter die zal blijven bestaan totdat Gaza voldoende beveiligd is tegen een eventuele heropleving van de terreurdreiging”.
Het woord “terreur” verwijst hier uiteraard naar elke vorm van Palestijns verzet, en niet naar de Israëlische staatsterreur: de aanhoudende genocide en de blokkade van hulpgoederen. De veiligheidsperimeter waarvan sprake, zal uiteindelijk de zogenaamde gele lijn blijken, die het gebied markeert dat momenteel militair wordt bezet door Israël en volledig met de grond is gelijkgemaakt.
Uit een recente analyse van satellietbeelden door 'Forensic Architecture' blijkt dat het Israëlisch leger begonnen is met de aanleg van aarden ophogingen langs delen van de gele lijn om een fysieke scheiding te creëren tussen de Palestijnse bevolking die gedwongen is te leven in de westelijke helft van Gaza en de Israëlische troepen die de oostelijke helft -zeker 53% van de enclave- bezetten. De aarden wallen volgen daarbij het traject van de tientallen fysieke gele blokken die Israël reeds eerder op het terrein plaatste en die op sommige plekken tot honderden meters afwijken van de gele lijn zoals aangegeven op Israëlische stafkaarten - hierdoor wordt er nog meer Palestijns land in beslag genomen.
Het Witte Huis stelde majoor-generaal Jasper Jeffers aan als commandant van de Internationale Stabilisatiemacht. Hoewel de concrete samenstelling van het ISF (welke landen er troepen aan zullen leveren) voorlopig een raadsel blijft, staat vast dat de inbreng van private militaire aannemers en huurlingen groot zal zijn. De keten van verantwoording is diffuser bij de inzet van private contractanten, al zal de hele Stabilisatiemacht hoogstwaarschijnlijk uitsluitend rekenschap verschuldigd zijn aan het Witte Huis.
Majoor-generaal Jeffers zelf was tot voor kort hoofd van het ‘US Special Operations Command’ en een veteraan van speciale operaties in Afghanistan en Irak, waar de VS-bezettingsmacht reageerde op wijdverbreide gewapende weerstand met betaalde lokale doodseskaders, duizenden luchtaanvallen en nachtelijke invallen door speciale operatietroepen. Het lijkt erop dat de missie van het ISF weinig te maken zal hebben met ‘peacekeeping’, maar veeleer met het uitroeien van elk spoor van Palestijns verzet en het opleggen van een nieuwe vorm van buitenlandse bezetting.
De ISF zal ook gescreende Palestijnse politietroepen in Gaza opleiden en ondersteunen. Het hele concept lijkt sterk op de ‘veiligheidsregeling’ getroffen in de Oslo-akkoorden van 1993, waarbij de Palestijnse Autoriteit instaat voor het onderdrukken van elke vorm van Palestijns verzet tegen de zich verdiepende bezetting, kolonisering en apartheid.
Trumps Vredesraad en gerelateerde veiligheidsarchitectuur lijken in Gaza vooral instrumenten om de aanhoudende Israëlische genocide wit te wassen, de Palestijnen blijvend te onderdrukken en winst te genereren uit oorlogsmisdaden.
