Twee maanden nadat het door de VS bemiddelde staakt-het-vuren-dat-geen-staakt-het-vuren-is van kracht werd, lijkt Gaza kalm, maar er heerst geen vrede.
Er vallen niet langer dagelijks bommen, maar sommige nachten worden nog steeds onveilig gemaakt door luchtaanvallen. Eind oktober kwamen bij een van die bombardementen minstens 104 Palestijnen om het leven. Volgens het ministerie van Volksgezondheid van Gaza heeft Israël sinds 10 oktober, toen het akkoord van kracht werd, minstens 394 mensen gedood. Het heeft het staakt-het-vuren-akkoord al meer dan 738 keer geschonden met artillerie-aanvallen, bombardementen en geweerbeschietingen.
Het militaire geweld van Israël is slechts één aspect van het verhaal. Gaza is verwoest. Meer dan 80% van de gebouwen in Gaza is beschadigd of vernietigd, waardoor volgens schattingen van de VN 61 miljoen ton puin is ontstaan. Hele wijken zijn met de grond gelijk gemaakt. Ziekenhuizen, huizen en bedrijven liggen allemaal in puin. Het onderwijssysteem van Gaza is vrijwel volledig van de kaart geveegd: meer dan 95% van de schoolgebouwen en 79% van de campussen voor hoger onderwijs zijn beschadigd of verwoest.
Een van de belangrijkste punten van het staakt-het-vuren-akkoord van oktober was de toezegging om te reconstrueren wat verwoest is. Tot nu toe is er echter geen enkele betekenisvolle inspanning ondernomen met het oog op wederopbouw, waardoor de bevolking in Gaza de winterstormen en regenbuien moet doorstaan in de tenten en schuilplaatsen die ze op dit moment hebben.
In de praktijk heeft het akkoord van oktober de belegering van Israël alleen maar verlengd, zij het in een andere vorm. Israël behoudt de volledige controle over de grensovergangen van Gaza -net als vóór de genocide blijft dit het favoriete wapen van overheersing- en beheert op die manier de levering van hulpgoederen, het verkeer van personen en de meest elementaire voorwaarden voor overleving, waaronder elektriciteit, water, voedsel en medische voorzieningen.
Het verdiepen van de bezetting
Deze absolute controle is nu ook uitgebreid over de interne geografie van Gaza. Dankzij het staakt-het-vurenplan heeft het Israëlisch leger de daadwerkelijke controle gekregen over meer dan de helft van de Gazastrook, waaronder een groot deel van de resterende landbouwgrond en de grensovergang met Egypte. De zogenaamde 'gele lijn', die Gaza verdeelt, wordt niet langer louter voorgesteld als een tijdelijke wapenstilstandslijn, maar is volgens de Israëlisch hoofd van het leger een “nieuwe grens”. Dat is een duidelijke schending van het VS-plan.
Geen vrachtwagen, noch konvooi verplaatst zich zonder de goedkeuring van het Israëlisch leger. Ook hulpkonvooien met voedsel of medische benodigdheden moeten de toestemming verkrijgen om Gaza binnen te mogen. Veel hulpkonvooien worden zonder uitleg vertraagd of geweigerd. En de leveringen van hulpgoederen blijven ver achter bij de 600 hulpgoederenvrachtwagens per dag die in het oktober-akkoord zijn overeengekomen.
De VN schatte op 7 december dat er sinds 10 oktober gemiddeld slechts 113 vrachtwagens per dag zijn doorgelaten. Als direct gevolg hiervan blijven de prijzen van basisgoederen op de markten van Gaza pijnlijk hoog - een situatie die nog wordt verergerd door het ontbreken van enig bestuurlijk gezag dat de handel reguleert, waardoor een klein aantal handelaren en smokkelaars commerciële vrachtwagens kunnen monopoliseren, het aanbod kunnen beperken en de prijzen kunnen opdrijven.
Er blijven ook liquiditeitsbeperkingen gelden, waardoor de inwoners van Gaza gedwongen worden om 20% kosten te betalen voor het opnemen van contant geld, wat de inflatie verder opdrijft en de waarde van het geld ondermijnt.
Reddingsteams in Gaza kampen ondertussen met een tekort aan brandstof, zware machines en gespecialiseerde apparatuur, waarvan Israël de toegang verbiedt. Dit saboteert niet alleen alle wederopbouwinspanningen, maar belemmert ook pogingen om puin te ruimen, straten vrij te maken en lichamen te bergen die onder de verwoeste gebouwen begraven liggen. De Palestijnse civiele bescherming schat dat er nog ongeveer 9.000 lijken onder het puin liggen.
Het tekort aan brandstof en apparatuur heeft ook de ontheemding verergerd. Midden oktober waren al bijna 800.000 interne vluchtelingen teruggekeerd naar hun woonplaatsen, waarvan meer dan 650.000 naar het noorden van Gaza. Velen troffen er niets anders aan dan totale verwoesting. Hele wijken zijn van de kaart geveegd en waterleidingen, elektriciteitskabels en rioleringen liggen onherstelbaar onder puin dat niet kan worden geruimd.
De zogenaamde ‘reconstructiefase’ -die deel moet uitmaken van het tweede stadium van het door de VS bemiddelde akkoord- blijft een loze slogan. Voor de meeste gezinnen betekent ‘naar huis terugkeren’ dat ze tenten moeten opzetten naast de ruïnes van hun huizen.
Gezondheidszorg als wapen
De vluchtelingenkampen zijn veranderd in semi-permanente steden van tentzeilen en stof, en de meeste ontheemde huishoudens hebben nog steeds geen betrouwbare toegang tot voedsel en schoon water. Ze zijn overgeleverd aan de kou, de vochtigheid en de ziekten die daarmee gepaard gaan.
De gezondheidszorgsector in Gaza staat na het staakt-het-vuren echter voor enorme uitdagingen: van een gebrek aan medicijnen en apparatuur tot het onvermogen om gewonden te behandelen en ziekenhuizen en medische centra te herbouwen. Sinds het staakt-het-vuren van kracht ging, functioneert volgens de VN slechts 34% van de ‘gezondheidszorgpunten’, d.w.z. ziekenhuizen, klinieken, veldhospitalen en eerstelijnsgezondheidszorgcentra.
Volgens Raafat al-Majdalawi, directeur van het Al-Awda-ziekenhuis in Jabaliya in het noorden van de Gazastrook, heeft de gezondheidszorg sinds 10 oktober vrijwel geen hulp of donaties ontvangen. Hij vertelde aan 'Al-Jazeera Arabic' dat er in Gaza nood is aan alles - van medische benodigdheden en generatoren, over bedden en lakens, tot geavanceerde medische apparatuur.
De Wereldgezondheidsorganisatie meldt dat ongeveer 18.500 patiënten, waaronder 4.000 kinderen, dringende medische behandelingen nodig hebben die niet beschikbaar zijn in Gaza. Maar sinds VS-president Donald Trumps staakt-het-vuren kreeg slechts een handvol medische gevallen de toestemming om Gaza te verlaten. De eerste medische evacuatie, op 22 oktober, betrof slechts 41 patiënten en 145 begeleiders. Sindsdien is dat aantal gestegen tot in totaal 260 evacuaties.
Duizenden staan op de wachtlijsten en velen sterven terwijl ze wachten op toestemming om de grens over te steken. Doordat Israël volledige controle heeft over de medische evacuaties is gezondheidszorg in de praktijk verworden tot een onderhandelingsinstrument.
Beheerde instorting
Sinds het staakt-het-vuren is Israëls strategie niet gericht geweest op de wederopbouw van Gaza, maar op het beheren van de instorting ervan. Door te controleren wat er binnenkomt en buiten gaat, bepaalt Israël het tempo van het verval van Gaza. Terwijl het de illusie van vooruitgang in stand houdt -met hier een paar hulpkonvooien, en daar een fotomoment-, zorgt het ervoor dat er geen echt herstel kan plaatsvinden.
Dit is geen mislukking van het staakt-het-vuren-dat-geen-staakt-het-vuren-is. Het is de essentie ervan. De wederopbouw van Gaza wordt voorgesteld als een voorrecht, niet als een recht. Ze wordt gekoppeld aan politieke voorwaarden die bedoeld zijn om de Palestijnen te verzwakken en de politieke kloof tussen Gaza en de Westelijke Jordaanoever te vergroten. Elke vrachtwagenlading cement of brandstof wordt een onderhandelingsinstrument, elke vergunning om Gaza te kunnen verlaten een herinnering aan afhankelijkheid.
Het resultaat is een verwrongen vorm van 'vrede', waarin Gaza gevangen blijft in zijn eigen ruïnes. Voor Israël is dit een comfortabele kalmte, die internationale verontwaardiging over zijn willekeurige bombardementen vermijdt en tegelijkertijd de Palestijnen in bedwang houdt via economische en humanitaire druk.
Voor Benjamin Netanyahu, de premier van Israël, heeft het staakt-het-vuren-dat-geen-staakt-het-vuren-is een situatie gecreëerd waarin hij de toestand in Gaza naar believen kan escaleren, net als in Libanon. Dit kan nuttig zijn voor Netanyahu als hij onder druk komt te staan van zijn coalitiepartners of zich bedreigd voelt door de corruptieaanklachten die tegen hem lopen (en waarvoor Trump wil dat Netanyahu gratie wordt verleend).
Het staakt-het-vuren had het einde van de oorlog moeten betekenen. In plaats daarvan heeft het de omvang van de verwoesting in Gaza onthuld, en de wreedheid van een systeem dat is opgezet om de regio arm, afhankelijk en verbrijzeld te houden. Het is een welbewust en cynisch beleid om de staat van ontwrichting in Gaza te handhaven, dat in onzekerheid verkeert en wacht op beslissingen die in Washington en Tel Aviv worden genomen, totaal onverschillig voor het leven van degenen die daar vastzitten.
Dit vertaalde artikel verscheen eerder op 'The Electronic Intifada'.
