Op 6 augustus vierde Bolivia zijn tweehonderdste verjaardag als onafhankelijk land. Het was de ‘dochter’ die de Zuid-Amerikaanse vrijheidsstrijder Simón Bolivar het liefste zag, wellicht omdat het land naar hem werd genoemd. Of de liefde vandaag nog even groot zou zijn, is zeer de vraag. De broederstrijd binnen de MAS, de ‘Beweging voor Socialisme’, tussen Evo Morales en Luis Arce zal er bij de verkiezingen van 17 augustus wellicht voor zorgen dat rechts na twintig jaar weer aan de macht komt.

Nu zondag kiezen 8 miljoen Bolivianen een president, een vicepresident, 130 volksvertegenwoordigers en 36 senatoren. Er zijn in totaal acht presidentskandidaten, waarvan er twee in de peilingen rond de 20% halen. Alle andere kandidaten hangen onder de 10%. De grootste groep, 25 tot 30%, is echter die van de blanco-stemmers. Ongeldig stemmen is het advies dat ex-president Evo Morales aan zijn vroegere kiezers heeft meegegeven.

Hoe kon het zover komen?

Keerpunt waren de betwiste verkiezingen van 2019. Evo Morales was toen al bijna 14 jaar aan de macht en mocht grondwettelijk niet langer kandidaat zijn. Hij bekwam echter de toestemming van het Grondwettelijk Hof om toch te participeren omdat een verbod zijn mensenrechten zou schenden. Toen tijdens de telling voor de eerste ronde bleek dat hij aan het winnen was, werd de telling stopgezet. Na een pauze van 24 uur werd de telling verdergezet maar Morales had nu plots een voorsprong die geen tweede ronde meer vereiste. Daarop braken er rellen uit met zeer pijnlijke vechtpartijen die 36 doden eisten. Morales verliet het land. Even was de extreemrechtse Jeannine Añez als interim-president aan de macht. In 2020 won Luis Arce (MAS), de minister van Economie en Openbare Financiën onder Morales, met glans de nieuwe verkiezingen.

De wonde van deze politieke crisis is nooit geheeld. De nog altijd zeer populaire Evo Morales kwam terug naar Bolivia na de installatie van de regering-Arce. Die genoot initieel zijn steun, maar gaandeweg groeiden de interne spanningen tussen de twee politici over de controle over de partij en de volgende verkiezingen. Midden 2023 werd een poging gedaan om tot verzoening te komen, met de hulp van Cuba, maar dit mislukte. Het kwam in oktober 2023 uiteindelijk tot een officiële breuk binnen de MAS, met een factie die Arce steunde en een factie trouw aan Morales. 

Morales werd ondertussen beschuldigd van seksueel misbruik van minderjarigen en in juni 2024 volgde er een mislukte ‘staatsgreep’ tegen de regering-Arce, die volgens Morales door de president zelf was georganiseerd. Er waren wegblokkeringen en grote betogingen van aanhangers van beide facties. Er was een mislukte aanslag op Morales, die volgens Arce door Morales zelf werd georkestreerd. Morales wilde opnieuw kandidaat zijn voor de verkiezingen van nu zondag, maar dat werd door het Grondwettelijk Hof definitief onmogelijk gemaakt in november 2024.

Na de formele breuk binnen het MAS verdween ook Arce’s parlementaire meerderheid. Belangrijke economische stemmingen werden verloren, het land geraakte in zware problemen, met een gebrek aan buitenlandse valuta én brandstof. Volgens peilingen zou 60% van de bevolking de situatie in het land vandaag “zeer slecht” vinden en 30% gewoon “slecht”. Luis Arce besloot uiteindelijk niet aan de verkiezingen deel te nemen. En Evo Morales stapte uit de MAS in februari 2025.

De kandidaten

De MAS schoof een nieuwe kandidaat naar voor, Eduardo del Castillo, vicevoorzitter van een boerensyndicaat. In de peilingen haalt hij slechts 3% van de stemmen, met het risico dat de partij haar registratie verliest, mocht het zondag nog minder zijn.

Evo Morales steunde de voorzitter van de Senaat, Andrónico Rodriguez, als presidentskandidaat, maar die weigerde zich aan te sluiten bij het nieuwe politieke vehikel van Morales, ‘Frente Para la Victoria’. Rodriguez stapte ook uit de MAS en lanceerde zijn verkiezingskandidatuur voor het nieuw opgerichte ‘Alianza Popular’. Evo besloot ondertussen dat de man niet beter is dan Arce, vandaar zijn advies om blanco te stemmen. Rodriguez stelde wel voor aan een "nieuw links" te werken. In de peilingen haalt hij 5 tot 6%.

De kandidaten die zondag meer dan 20% kunnen halen zijn van rechtse signatuur: Samuel Doria Medina en Jorge ‘Tuto’ Quiroga. De multimiljonair Samuel Doria Medina, is een zakenman, ex-minister van Planning (1991-1993), redelijk populair bij jongeren, ex-lid van de MIR (Revolutionair Linkse Beweging) en huidige franchisehouder van Burger King voor Bolivia. Tuto Quiroga is ex-president (2001-2002) en komt van het conservatieve ‘Acción Democrática Nacionalista’, maar neemt nu deel aan de verkiezingen voor de rechtse alliantie ‘Libre’, dat onder meer het Revolutionair Links Front omvat (dat al lang niet meer links is, maar eerder populistisch centrumrechts). 

De rechterzijde is bijzonder agressief en geniet de steun van de rechtse regeringen op het continent. De tweede ronde van de presidentsverkiezingen vindt plaats op 19 oktober.

Achteruitgang

Vandaag is de sociale situatie in Bolivia slechter dan toen Morales aan zijn eerste termijn begon in 2006. Het land heeft een van de laagste economische groeicijfers van heel Zuid-Amerika. De inflatie piekt. Morales geeft de schuld aan Arce, en Arce stelt dat Morales enkel rechts wil helpen om weer aan de macht te komen.

Het is een bijzonder pijnlijke ontwikkeling. Bolivia boekte onder Evo Morales prachtige successen, met een nieuwe Grondwet (2009), waarin het land erkend werd als een ‘Plurinationale Staat’, een ‘communautair socialisme’ gebaseerd op de inheemse boerengemeenschappen, en dankzij de voorraden gas, olie en lithium een behoorlijke economische groei. Het land blijft echter arm met een bruto binnenlands product (BBP) in 2023 van nauwelijks 3.700 VS-dollar per capita.

Dit geredigeerde artikel verscheen eerder op Uitpers.