Het Verenigd Koninkrijk voerde in april 2022 een nieuwe wet in die garant staat voor de stevigste inperking van het protestrecht in decennia. De ‘Police, Crime, Sentencing and Courts Act’ geeft de politie ruime bevoegdheden om in te grijpen bij protestacties. Zo kunnen zelfs eenpersoonsprotesten strafbaar worden gesteld, kunnen demonstranten gearresteerd worden omdat ze “te veel lawaai maken”, en kan “het opzettelijk of roekeloos veroorzaken van overlast” worden bestraft met maar liefst tien jaar cel.

Een jaar later werd met de uitbreiding van de reeds bestaande ‘Public Order Act’ een volgende stap gezet in de criminalisering van protest en activisme. De toenmalige Conservatieve regering gebruikte de omstreden ‘Henry VIII-powers’ om deze nieuwe politionele bevoegdheden ter inperking van protest door te kunnen voeren zonder stemming in het parlement. Vreedzame acties zoals langzame marsen, blokkades of het verstoren van “essentiële infrastructuur” kunnen sindsdien als misdrijven worden bestempeld. Politieagenten kregen de vrijwel onbeperkte machtiging om protesten te onderdrukken en beëindigen wanneer ze “meer dan lichte” overlast veroorzaken. 

Vanaf 2022 werd het in voorarrest vastzitten (‘remand’) opeens heel gebruikelijk voor activisten. Uit nieuwe gegevens die de Britse NGO 'Global Witness' heeft verkregen via de ‘Freedom of Information Act' (FOI), blijkt dat ook het aantal aanklachten tegen hen sterk toenam.

De draconische anti-protestwetten hebben de afgelopen jaren vooral een groeiende groep vreedzame klimaatactivisten het zwijgen opgelegd. Lucia Whittaker de Abreu is één van hen. Sinds ze zich in 2019 aansloot bij de klimaatbeweging, heeft haar activisme geresulteerd in een lange reeks arrestaties, rechtszaken en opsluitingen. Ze werd 16 keer opgepakt. In ongeveer de helft van de gevallen leidde dat tot een strafrechtelijke aanklacht. De meest ingrijpende zaak vond plaats in 2024, toen ze samen met vier andere activisten werd vervolgd voor een Zoomgesprek waarin een directe actie werd gepland. De vijf beklaagden kregen aanvankelijk celstraffen van vier tot vijf jaar – de zwaarste straffen voor vreedzaam klimaatprotest in de moderne geschiedenis van het VK.

Lucia kwam in april 2025 vervroegd vrij na een succesvolle beroepsprocedure, maar de voorwaarden van haar vrijlating zijn streng: ze mag geen klimaatprotesten meer bijwonen en geen contact hebben met activistische organisaties. Haar verdere deelname aan de klimaatbeweging is volledig gefnuikt en ze leeft nu onder permanente controle. Veel activisten vermoeden dat de politie hen systematisch volgt. De FOI-verzoeken van Global Witness voor gegevens over surveillancepraktijken tegen klimaatactivisten werden door de politie geweigerd om nationale veiligheidsredenen.

De intimidatie en de criminalisering van protest heeft duidelijk een afschrikkend effect gehad op de klimaatbeweging in het VK, dat in de westerse wereld nu een van de gevaarlijkste landen is om actie te voeren voor de bescherming van onze planeet. De tot over enkele jaren massale mobilisatie voor directe klimaatactie lijkt in elkaar gezakt. Zo kondigde de directe actiegroep 'Just Stop Oil' in maart dit jaar aan dat het zich gedwongen zag zijn fluorescerende “oranje hesjes aan de haak te hangen”, wegens de grote dreiging van arrestatie en vervolging.

Wanverhouding 

Uit de door Global Witness verzamelde gegevens blijkt bovendien dat er in het VK veel strenger wordt opgetreden tegen vreedzame klimaatprotesten dan tegen extreemrechtse acties. Milieuactivisten worden momenteel zelfs drie keer zo vaak vervolgd als extreemrechtse onruststokers, zo blijkt.

Tussen 2019 en midden 2025 arresteerde de Metropolitan Police in Londen bijna 7.000 klimaatactivisten, waarvan ongeveer 60% uiteindelijk werd vervolgd. Van de ongeveer 400 extreemrechtse demonstranten die in dezelfde periode werden opgepakt, werd slechts 32% aangeklaagd. Nochtans waren extreemrechtse groepen veel vaker betrokken bij gewelddadige incidenten. Klimaatactivisten werden daarentegen bijna uitsluitend aangehouden voor vreedzame vormen van burgerlijke ongehoorzaamheid.

Kijkt men alleen naar de periode vanaf 2022, dan wordt de wanverhouding nog groter. Driekwart van de ruim 2.200 klimaatactivisten die in Londen werden gearresteerd, werd vervolgd. Voor extreemrechtse demonstranten lag dat percentage onder de 25%. Volgens de politie beslist de ‘Crown Prosecution Service’ (Openbaar Ministerie - OM) over vervolging, maar de politie levert het bewijsmateriaal en brengt de zaken aan bij het OM.

Tot 2021 was 'Extinction Rebellion' de klimaatactiegroep die het meest te maken kreeg met arrestaties. Maar vanaf 2022 werd Just Stop Oil het voornaamste doelwit van de politie: ongeveer 90% van alle klimaatgerelateerde arrestaties tussen 2022 en midden 2025 betrof leden of sympathisanten van deze groep.

Bijna de helft van alle klimaatactivisten die sinds 2019 zijn gearresteerd, werd opgepakt wegens de overtreding van de nieuwe wetten die protest moeten inperken. De drie meest voorkomende aanklachten tussen 2022 en midden 2025 waren: 1. het blokkeren van hoofdwegen, 2. het verstoren van belangrijke nationale infrastructuur, en 3. de overtreding van de protestvoorwaarden onder Sectie 12 van de Public Order Act. Maar liefst 85% van de activisten die voor deze feiten werden gearresteerd, werd aangeklaagd.

Bij extreemrechtse demonstranten waren de overheersende aanklachten: 1 verstoring van de openbare orde, 2. overtreding van de protestvoorwaarden onder Sectie 14 van de Public Order Act (minder streng dan Sectie 12), en 3. gewelddadige ordeverstoring. De gemiddelde vervolgingsgraad bij deze groep was slechts 12%.

Het valt op dat rechts-extremistische demonstranten alleen vervolgd lijken te worden als er sprake is van openlijk geweld. Dat kan te verklaren zijn doordat extreemrechts met zijn vele acties tegen immigranten, geen echte bedreiging vormt voor de status quo, terwijl de geweldloze klimaatbeweging de gevestigde machtsstructuren uitdaagt.

Het onderzoek van Global Witness over het VK draagt bij aan het groeiend bewijs dat klimaatactivisten over de hele wereld worden onderworpen aan intimidatie en hardhandig optreden van ordehandhavingsdiensten, én onevenredig vaak worden gecriminaliseerd – dit te midden van een escalerende klimaatcrisis.

Hoewel de Conservatieven inmiddels van het toneel zijn verdwenen in het Verenigd Koninkrijk, is het harde optreden van de politie tegen protestacties niet gestopt en niet beperkt gebleven tot klimaatactivisme. In juli 2025 bestempelde de nieuwe Labour-regering 'Palestine Action' als een terroristische organisatie, nadat leden van deze groep tijdens een directe actie waren binnengedrongen op de Britse luchtmachtbasis RAF Brize Norton en daar verf hadden gespoten op twee gevechtsvliegtuigen. Sindsdien is lid zijn van, steun verlenen aan of zelfs sympathie betuigen voor Palestine Action strafbaar. Solidariteitsacties voor de organisatie leidden tot twee van de grootste massa-arrestaties door de Metropolitan Politie in jaren. In augustus en september werden in totaal zo’n 1.500 mensen opgepakt, waaronder opvallend veel ouderen. (De arrestaties gelinkt aan Palestina-protesten zijn niet opgenomen in de data-aanvraag van Global Witness.)